Państwowa Wyższa Szkoła Filmowa, Telewizyjna i Teatralna im. Leona Schillera w Łodzi

Państwowa Wyższa Szkoła Filmowa, Telewizyjna i Teatralna im. Leona Schillera w Łodzi, znana powszechnie jako Szkoła Filmowa w Łodzi lub łódzka Filmówka, należy do najbardziej rozpoznawalnych polskich uczelni artystycznych. Powstała w 1948 roku w mieście, które po II wojnie światowej stało się jednym z głównych ośrodków odbudowującej się polskiej kinematografii. Jej twórcy zakładali, że profesjonalne kino potrzebuje nie tylko zaplecza produkcyjnego, lecz także szkoły przygotowującej przyszłych reżyserów, operatorów i innych twórców. Wśród pierwszych pedagogów znaleźli się Jerzy Bossak, Jerzy Toeplitz, Wanda Jakubowska, Stanisław Wohl i Antoni Bohdziewicz.

W tym samym okresie w Łodzi działała Wyższa Szkoła Aktorska kierowana przez Kazimierza Dejmka. W 1958 roku uczelnia filmowa i aktorska zostały połączone, tworząc podstawę dzisiejszej wielodyscyplinarnej szkoły. Lata 50. przyniosły kształtowanie charakterystycznego modelu nauczania opartego na praktyce, pracy w małych zespołach i bezpośrednim kontakcie studentów z aktywnymi twórcami. Po politycznej odwilży 1956 roku program szerzej otworzył się na światowe kino, a szkolna sala projekcyjna stała się miejscem pokazów filmów trudno dostępnych w oficjalnym obiegu. Z tego okresu wywodzi się również legenda słynnych schodów prowadzących do kina w rektoracie – miejsca wielogodzinnych rozmów, sporów i spotkań kolejnych pokoleń studentów.

Już pierwsze roczniki wykształciły twórców, którzy współtworzyli polską szkołę filmową i późniejsze nurty rodzimego kina. Ze Szkołą byli związani m.in. Andrzej Wajda, Andrzej Munk, Roman Polański, Janusz Morgenstern, Kazimierz Kutz, Kazimierz Karabasz, Jerzy Wójcik, Witold Sobociński, Mieczysław Jahoda i Wiesław Zdort. W latach 60. studiowali tu m.in. Krzysztof Kieślowski, Krzysztof Zanussi, Jerzy Skolimowski, Marcel Łoziński i Sławomir Idziak. Kolejne dekady przyniosły następne pokolenia reżyserów, operatorów, aktorów i producentów. Historia uczelni jest tym samym silnie spleciona z rozwojem polskiej kinematografii po 1945 roku oraz międzynarodową obecnością polskich filmowców.

Szkoła doświadczała także napięć politycznych charakterystycznych dla powojennej historii Polski. W 1968 roku, w następstwie represji politycznych, stanowisko rektora opuścił Jerzy Toeplitz, a wraz z nim część pedagogów. W latach 70. ważną postacią uczelni został Wojciech Jerzy Has – najpierw wykładowca, później również rektor. Po 1989 roku Szkoła rozpoczęła intensywną modernizację zaplecza, rozbudowę kampusu i zakup nowoczesnego sprzętu. Rozwijały się nowe specjalności odpowiadające przemianom technologii i rynku audiowizualnego, m.in. montaż filmowy, scenariopisarstwo, fotografia, film animowany i efekty specjalne.

Współczesna Szkoła Filmowa działa na czterech wydziałach: Reżyserii Filmowej i Telewizyjnej, Operatorskim i Realizacji Telewizyjnej, Aktorskim oraz Organizacji Sztuki Filmowej. Kształcenie obejmuje m.in. reżyserię, scenariopisarstwo, montaż, sztukę operatorską, animację i efekty specjalne, fotografię, realizację telewizyjną, aktorstwo i organizację produkcji. Uczelnia prowadzi studia stacjonarne i niestacjonarne, studia podyplomowe oraz kształcenie doktoranckie. Charakterystyczną cechą pozostaje rozbudowany warsztat praktyczny: studenci realizują etiudy fabularne, dokumentalne i animowane, ćwiczenia operatorskie, spektakle, projekty fotograficzne i produkcje telewizyjne.

Produkcja studencka jest jednym z podstawowych elementów funkcjonowania uczelni. Szkoła organizuje i obsługuje blisko 300 projektów filmowych rocznie, zapewniając dostęp do sprzętu zdjęciowego, oświetlenia, dźwięku, montażu, hal filmowych i telewizyjnych oraz zaplecza produkcyjnego. W praktyce kampus działa więc nie tylko jako miejsce wykładów, ale także jako intensywnie wykorzystywane środowisko produkcyjne. Etiudy studentów trafiają później na polskie i międzynarodowe festiwale, a część staje się początkiem zawodowej drogi młodych twórców. Uczelnia prowadzi również Studio Filmowe INDEKS i rozwija obszary związane z nowymi technologiami oraz eksperymentalnymi formami narracji.

Kampus przy ul. Targowej 61/63 jest ważną częścią filmowego krajobrazu Łodzi. Rektorat mieści się w dawnej willi przemysłowca Oskara Kona, a w sąsiednich budynkach działają wydziały, biblioteka i Ośrodek Informacji Filmowej, hale zdjęciowe, pracownie, archiwum, zaplecze dźwiękowe i techniczne oraz Centrum Nowych Mediów. Biblioteka gromadzi specjalistyczne zbiory dotyczące filmu, telewizji, teatru, fotografii i sztuk pięknych. W strukturze uczelni działa także Teatr Studyjny przy ul. Kopernika 8, będący ważnym miejscem praktycznej edukacji studentów Wydziału Aktorskiego.

Znaczenie Szkoły Filmowej dla Łodzi wykracza poza samą edukację. Uczelnia od dziesięcioleci przyciąga do miasta studentów, pedagogów, producentów i twórców z Polski oraz zagranicy, a nazwiska jej absolwentów budują międzynarodową rozpoznawalność łódzkiej marki filmowej. Szkoła współpracuje z festiwalami, instytucjami kultury i branżą audiowizualną, organizuje pokazy, wydarzenia, spotkania i przeglądy oraz promuje filmy studentów na świecie. Wraz z Muzeum Kinematografii, EC1, Łódź Film Commission i innymi instytucjami tworzy ekosystem, dzięki któremu film pozostaje jednym z najmocniejszych wyróżników współczesnej tożsamości miasta.

Po blisko osiemdziesięciu latach działalności łódzka Filmówka zachowuje model oparty na praktyce artystycznej i pracy zespołowej, jednocześnie dostosowując się do zmian technologicznych i nowych form produkcji audiowizualnej. Jej historia prowadzi od powojennego centrum polskiego kina, przez okres polskiej szkoły filmowej, kina moralnego niepokoju i międzynarodowych sukcesów absolwentów, po współczesną edukację obejmującą klasyczne kino, telewizję, fotografię, animację, postprodukcję i nowe media. Dla Łodzi jest jednocześnie uczelnią, miejscem produkcji i jednym z najważniejszych symboli filmowego dziedzictwa miasta.