Teatr Nowy im. Kazimierza Dejmka w Łodzi

Teatr Nowy im. Kazimierza Dejmka w Łodzi należy do najważniejszych instytucji w historii powojennego teatru w mieście. Jego działalność rozpoczęła się 12 listopada 1949 roku premierą „Brygady szlifierza Karhana” Vaška Kaňi. Spektakl przygotowała grupa młodych aktorów związanych z łódzką szkołą teatralną, wśród których byli m.in. Kazimierz Dejmek, Janusz Warmiński, Barbara Rachwalska, Janusz Kłosiński i Wojciech Pilarski. Nowa scena miała być od początku teatrem współczesnym, reagującym na życie społeczne i polityczne. Pierwsze przedstawienia wyrastały z realiów socrealizmu, jednak wraz ze zmianami po 1956 roku repertuar zaczął wyraźnie poszerzać się o klasykę polską i europejską, a Teatr Nowy szybko stał się jedną z rozpoznawalnych scen Łodzi.

Najsilniej z pierwszym okresem rozwoju teatru związany był Kazimierz Dejmek. Kierował sceną w latach 50. i na początku lat 60., a później ponownie wracał do Łodzi jako dyrektor i reżyser. To właśnie w Nowym tworzył inscenizacje, które budowały jego pozycję w polskim teatrze, sięgając m.in. po teksty Mikołaja Reja, Stanisława Wyspiańskiego, Arystofanesa, Szekspira i Czechowa. Po odejściu Dejmka do Teatru Narodowego w Warszawie w 1962 roku łódzką sceną kierowali kolejni aktorzy i reżyserzy, wśród nich Wojciech Pilarski, Janusz Kłosiński i Jerzy Zegalski. Teatr utrzymywał repertuar obejmujący zarówno klasykę, jak i współczesny dramat, zdobywając nagrody na festiwalach teatralnych i pozostając ważnym miejscem pracy łódzkich aktorów, reżyserów, scenografów i kompozytorów.

Kazimierz Dejmek ponownie objął Teatr Nowy w połowie lat 70. i realizował tu przedstawienia oparte m.in. na twórczości Gombrowicza i Mrożka. Kolejny, ostatni powrót nastąpił w 2002 roku. Planowana nowa dyrekcja miała rozpocząć się od „Hamleta”, jednak Dejmek zmarł w grudniu tego samego roku, kilka tygodni przed premierą. Spektakl dokończył Maciej Prus. Wcześniej, na początku XXI wieku, teatr przechodził ważne zmiany organizacyjne i artystyczne. W 2001 roku po remoncie otwarto Małą Salę, której elastyczna przestrzeń pozwoliła na kameralne przedstawienia i eksperymenty z układem sceny oraz widowni. W tym okresie realizacje Teatru Nowego zdobywały m.in. Złotą Łódkę, nagrody na festiwalu „Interpretacje” oraz Złotego Yoricka za inscenizację Szekspira.

14 stycznia 2008 roku teatr otrzymał imię Kazimierza Dejmka, podkreślając trwały związek sceny z jej współzałożycielem i wieloletnim dyrektorem. Dzisiejszy Teatr Nowy działa w dwóch przestrzeniach w centrum Łodzi. Duża Scena przy ul. Więckowskiego 15 mieści około 380 widzów i dysponuje rozbudowanym zapleczem technicznym, obejmującym m.in. scenę obrotową, zapadnie i fosę dla orkiestry. Mała Scena przy ul. Zachodniej 93 ma charakter studyjny i mieści około 140 osób. Przy Zachodniej funkcjonują również kasa, część administracyjna, archiwum i biblioteka teatru. Dwie sceny pozwalają zestawiać większe realizacje repertuarowe z przedstawieniami kameralnymi, czytaniami, warsztatami i wydarzeniami specjalnymi.

Współczesny program Teatru Nowego pozostaje związany z ideą sceny reagującej na aktualne tematy społeczne i kulturowe. W repertuarze pojawiają się przedstawienia oparte na klasycznych tekstach, reportażach, literaturze współczesnej i autorskich scenariuszach, a obok spektakli dramatycznych prezentowane są komedie, projekty muzyczne, spotkania z twórcami i wydarzenia poetyckie. Teatr rozwija również działalność edukacyjną skierowaną do młodzieży i dorosłych, prowadząc zajęcia, warsztaty oraz działania towarzyszące przedstawieniom. Ważną częścią programu są projekty umożliwiające wejście na profesjonalną scenę młodym artystom i absolwentom szkół teatralnych.

W sezonie 2025/2026 ten kierunek był kontynuowany m.in. poprzez rezydencje artystyczne „Wyspiański od_nowa”. Wybrane zespoły młodych twórców pracowały w Teatrze Nowym nad własnymi interpretacjami tekstów Stanisława Wyspiańskiego, korzystając z konsultacji, pracowni teatralnych i zespołu aktorskiego instytucji. Finał rezydencji odbył się na Dużej Scenie, a zwycięski projekt otrzymał możliwość rozwinięcia do pełnowymiarowej premiery. Takie działania dobrze pokazują dzisiejszą rolę Nowego: nie tylko jako sceny repertuarowej, ale także miejsca produkcji nowych przedstawień, pracy artystycznej, edukacji i rozwoju kolejnego pokolenia twórców.

Znaczenie Teatru Nowego dla Łodzi wynika zarówno z jego historii, jak i ciągłej obecności w życiu kulturalnym miasta. To scena, z której wywodzili się lub z którą związani byli twórcy ważni dla polskiego teatru, a jednocześnie instytucja nadal pracująca nad nowymi formami i tematami. Osoby wybierające się na spektakl powinny zwracać uwagę na wskazaną w repertuarze scenę: Duża znajduje się przy ul. Więckowskiego 15, natomiast Mała przy ul. Zachodniej 93. Aktualny repertuar, terminy wydarzeń i sprzedaż biletów publikowane są na oficjalnej stronie Teatru Nowego.