Cmentarz Rzymskokatolicki pw. św. Wojciecha „Na Kurczakach” – Łódź

Cmentarz Rzymskokatolicki pw. św. Wojciecha, powszechnie nazywany cmentarzem na Kurczakach, znajduje się w południowej Łodzi, na Chojnach, przy ul. Kurczaki 81. Jest czynną nekropolią katolicką, a zarazem ważnym miejscem historii mieszkańców dawnej podłódzkiej osady i późniejszych pokoleń łodzian. Dzieje cmentarza pokazują przemianę Chojen z obszaru podmiejskiego w gęsto zamieszkane osiedla oraz dramatyczne doświadczenia miasta w XX wieku.

Początki nekropolii sięgają pierwszych dekad XX wieku. W opracowaniach przywoływany jest zachowany nagrobek z 1906 roku, natomiast publikacja naukowa Uniwersytetu Łódzkiego wskazuje na rok 1924 jako datę założenia cmentarza; rozbieżność dotyczy początkowego etapu jego funkcjonowania. W pierwszych latach spoczywali tutaj przede wszystkim mieszkańcy Chojen, a liczba pochówków pozostawała stosunkowo niewielka. Z czasem, zwłaszcza wraz z rozbudową osiedli mieszkaniowych w południowej Łodzi, cmentarz stał się jedną z głównych nekropolii tej części miasta.

Wyjątkowe znaczenie historyczne cmentarza wiąże się z II wojną światową. Podczas okupacji niemieckiej, w latach 1942–1945, nekropolia była miejscem pochówku bardzo wielu Polaków zmarłych na terenie Łodzi. W opracowaniach historycznych pojawia się liczba przekraczająca 17 tysięcy pochowanych w tym okresie. Przy głównej alei znajduje się również zbiorowa mogiła żołnierzy poległych we wrześniu 1939 roku. Te miejsca przypominają o wojennych losach zarówno mieszkańców regionu, jak i osób związanych z walkami obronnymi.

Jednym z najbardziej przejmujących rozdziałów historii cmentarza są poszukiwania ofiar niemieckiego obozu dla polskich dzieci przy ul. Przemysłowej. Instytut Pamięci Narodowej prowadził tu prace archeologiczno-ekshumacyjne i identyfikacyjne w kolejnych latach. W listopadzie 2025 roku poinformowano o odnalezieniu szczątków dwojga małoletnich, a w kwietniu 2026 roku o kolejnych pracach i prawdopodobnym odnalezieniu następnej ofiary. Podczas etapu przeprowadzonego w dniach 5–8 października 2026 roku odkryto szczątki czterech nieletnich. Ich wstępna identyfikacja opiera się na badaniach archiwalnych i antropologicznych; do ostatecznego potwierdzenia tożsamości potrzebne są dalsze badania.

Oprócz upamiętnień wojennych na cmentarzu zachowały się nagrobki dokumentujące dzieje rodzin, przemiany sztuki sepulkralnej oraz zróżnicowane losy społeczności Chojen. W opisach nekropolii wspomina się również o pochówku osoby określanej jako Kwiek, związanej z historią społeczności romskiej. Największy ruch na cmentarzu przypada tradycyjnie na Wszystkich Świętych i Zaduszki, ale miejsce zachowuje znaczenie dla lokalnej pamięci przez cały rok.

Administracja: cmentarz jest wymieniony w oficjalnym wykazie cmentarzy Archidiecezji Łódzkiej, która sprawuje zarząd nad siecią nekropolii katolickich. W kwestiach organizacyjnych można kontaktować się z kancelarią cmentarza. Informacje o nadrzędnej instytucji znajdują się w wizytówce Archidiecezji Łódzkiej – Kurii Metropolitalnej Łódzkiej. Niniejszy wpis dotyczy wyłącznie nekropolii przy Kurczaki 81, nie parafii św. Wojciecha ani innych cmentarzy zarządzanych przez Archidiecezję.