PGE GiEK S.A. Oddział Kopalnia Węgla Brunatnego Bełchatów

Kopalnia Węgla Brunatnego Bełchatów jest odkrywkowym zakładem górniczym działającym w ramach PGE Górnictwo i Energetyka Konwencjonalna S.A. Jej zaplecze administracyjne znajduje się w Rogowcu, natomiast teren eksploatacji rozciąga się na obszarze kilku gmin województwa łódzkiego. Kopalnia wydobywa węgiel brunatny wykorzystywany przede wszystkim przez sąsiednią Elektrownię Bełchatów. Są to dwa odrębne zakłady przemysłowe, choć pozostają częścią jednego kompleksu górniczo-energetycznego i mają wspólnego operatora.

Początki bełchatowskiego górnictwa sięgają grudnia 1960 roku, gdy podczas poszukiwań gazu ziemnego w rejonie Piasków odkryto pokłady węgla brunatnego. Kolejne badania geologiczne potwierdziły skalę złoża. W 1973 roku powołano delegaturę przygotowującą inwestycję, a 17 stycznia 1975 roku utworzono przedsiębiorstwo Kopalnia Węgla Brunatnego „Bełchatów” w budowie. Realizacja przedsięwzięcia wymagała odwodnienia terenu, usunięcia ogromnych ilości nadkładu, budowy infrastruktury transportowej i zaplecza technicznego.

6 czerwca 1977 roku rozpoczęto zdejmowanie nadkładu przy użyciu układu KTZ, czyli połączonego systemu koparek, przenośników taśmowych i zwałowarek. Pierwsze tony węgla wydobyto 19 listopada 1980 roku. Wydarzenie to zapoczątkowało regularne dostawy paliwa do rozwijanej elektrowni. W 1988 roku kopalnia osiągnęła projektowaną zdolność wydobywczą 38,5 mln ton rocznie. Rozmach przedsięwzięcia uczynił Bełchatów jednym z najważniejszych ośrodków wydobycia węgla brunatnego w Polsce.

Technologia wydobycia odkrywkowego różni się od górnictwa podziemnego. Najpierw usuwa się warstwy ziemi i skał zalegające nad pokładem, a następnie wielkogabarytowe koparki urabiają węgiel. Surowiec przemieszcza się systemem przenośników do odbiorcy, podczas gdy nadkład trafia na zwałowiska albo jest wykorzystywany do kształtowania terenów poeksploatacyjnych. Zasadniczym elementem całej operacji jest również stałe odwadnianie złoża. Skala maszyn, wyrobisk i infrastruktury transportowej stanowi ważny rozdział historii polskiej techniki przemysłowej.

Eksploatację prowadzono przede wszystkim w dwóch polach: Bełchatów i Szczerców. W drugim z nich pierwsze tony węgla wydobyto w sierpniu 2009 roku, co przedłużyło działalność całego kompleksu. W grudniu 2013 roku kopalnia osiągnęła symboliczny poziom miliarda ton węgla wydobytego od początku swojej historii. Jej rozwój wpłynął na urbanizację Bełchatowa, powstanie miejsc pracy, rozwój sieci dróg, przedsiębiorstw technicznych i szkolnictwa zawodowego w południowej części województwa łódzkiego.

Tak rozległe wydobycie wiąże się również z trwałymi zmianami krajobrazu i warunków wodnych. Odkrywki, zwałowiska oraz systemy odwodnienia przekształcają teren, a spalanie wydobywanego węgla jest związane z emisją gazów cieplarnianych. Jednym z zadań kopalni jest więc rekultywacja obszarów pogórniczych: stabilizowanie skarp, odtwarzanie pokrywy roślinnej oraz przygotowywanie wyrobisk do przyszłego wykorzystania. Przykładem już przekształconego terenu jest Góra Kamieńsk, usypana z nadkładu i później zagospodarowana m.in. na potrzeby rekreacji.

W 2026 roku eksploatacja Pola Bełchatów weszła w końcową fazę, natomiast kontynuację wydobycia przewidziano w Polu Szczerców. Równolegle rozpoczęto formalne przygotowania do nowego zagospodarowania wyrobiska Bełchatów. Przyjęty w 2026 roku kierunek rekultywacji zakłada docelowo utworzenie zbiornika wodnego o powierzchni około 1556 hektarów i zalesienie około 410 hektarów terenów otaczających. Są to plany wieloletnie, a nie istniejący już akwen turystyczny. Ich realizacja będzie wymagać długotrwałych robót ziemnych, zabezpieczenia skarp i późniejszego napełniania zbiornika.

Kopalnia Bełchatów jest zakładem przemysłowym, a nie ogólnodostępną atrakcją turystyczną. Poruszanie się po jej terenie podlega ograniczeniom bezpieczeństwa. Znaczenie tego miejsca wykracza jednak poza bieżącą produkcję: historia kopalni dokumentuje rozwój wielkoskalowego górnictwa odkrywkowego, przemiany gospodarcze regionu oraz wyzwania związane z przyszłym wykorzystaniem terenów poprzemysłowych.