Kolegiata i Sanktuarium Matki Bożej Łaskiej – gotycko-barokowa świątynia

Kolegiata łaska – najcenniejsza świątynia historycznego miasta

W centrum Łasku, przy ulicy Warszawskiej 15, stoi kolegiata Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny i św. Michała Archanioła. Jej znaczenie wykracza poza granice miasta: jest zabytkiem architektury sakralnej z początku XVI wieku, związanym z prymasem Janem Łaskim, a zarazem współczesnym sanktuarium maryjnym. Budowla łączy późnogotycką konstrukcję z barokową fasadą i rokokowym wyposażeniem. Przez wieki była ważnym punktem religijnym na pograniczu ziemi sieradzkiej i łęczyckiej.

Średniowieczne początki i fundacja Jana Łaskiego

Historia parafii sięga co najmniej XIV stulecia, a jej formalne erygowanie datuje się na 17 maja 1366 roku. Obecny murowany kościół powstał w latach 1517–1523 z fundacji arcybiskupa gnieźnieńskiego Jana Łaskiego, jednej z najważniejszych osobistości życia kościelnego i politycznego ówczesnej Polski. Świątynię konsekrowano 2 marca 1525 roku i podniesiono do rangi kolegiaty. Pierwotnie miała postać trójnawowej budowli halowej z dwiema wieżami od zachodu. Ta faza budowy zachowała się w układzie przestrzennym i części detali.

Pożar 1749 roku i barokowa odbudowa

Wielki pożar z 1749 roku poważnie uszkodził kolegiatę. W czasie odbudowy, prowadzonej z udziałem miejscowych duchownych i fundatorów, wprowadzono bogatszą oprawę architektoniczną i nowe wyposażenie. Z tego okresu pochodzi barokowy charakter zewnętrznych elewacji i rokokowa dekoracja wnętrza. Kościół zachował orientowany układ trójnawowy, lecz jego artystyczny wyraz zmienił się w stosunku do surowszej architektury gotyckiej. Dzięki temu można dzisiaj oglądać historyczne nawarstwienia dwóch odległych epok.

Alabastrowa Madonna – renesansowe dzieło z Italii

Najcenniejszym zabytkiem ruchomym kolegiaty jest alabastrowa, okrągła płaskorzeźba Madonny z Dzieciątkiem o średnicy około 40 centymetrów. Powstała we Florencji pod koniec XV wieku, a autorstwo przypisuje się Andrei della Robbii lub jego warsztatowi. Zabytek przywiózł do Łasku prymas Jan Łaski, uczestnik obrad Soboru Laterańskiego V. Wizerunek otaczano kultem już w pierwszej połowie XVI wieku; obecnie znajduje się w kaplicy maryjnej. Przy opisywaniu zabytku warto oddzielać udokumentowane pochodzenie dzieła od religijnych legend towarzyszących jego przekazaniu.

Wyposażenie, sanktuarium i kolegiacka tradycja

Na uwagę zasługuje ołtarz główny z obrazem św. Michała Archanioła autorstwa Filipa Castaldiego, a także ołtarze boczne, kaplice i zachowane gotyckie fragmenty sklepień. Kolegiacki status utrzymywano w latach 1525–1819, później na pewien czas go utracono. W 2005 roku kościół odzyskał rangę kolegiaty i został ustanowiony sanktuarium maryjnym. We wrześniu tego roku dokonano uroczystej koronacji wizerunku Matki Bożej Łaskiej. Świątynia pozostaje miejscem liturgii, pielgrzymek i kultywowania lokalnej historii.

Adres, dostęp i informacje praktyczne

Kolegiata stoi przy ul. Warszawskiej 15, 98-100 Łask. Przed obejrzeniem wnętrza warto sprawdzić porządek nabożeństw na stronie parafii, ponieważ dostęp turystyczny nie jest tożsamy z całodobowym otwarciem zabytku. Kontakt do parafii podany przez Archidiecezję Łódzką to 43 675 36 07. Zwiedzanie najlepiej połączyć ze spacerem po historycznym centrum Łasku i okolicach rynku. Najważniejszymi punktami we wnętrzu są gotyckie elementy konstrukcji, barokowo-rokokowy wystrój oraz kaplica z alabastrową Madonną.