Beczki Grohmana w Łodzi – neogotycka brama fabryczna z 1896 roku

Beczki Grohmana – najbardziej rozpoznawalna brama przemysłowej Łodzi

Przy ul. Targowej 65 na Starym Widzewie zachowała się monumentalna brama prowadząca niegdyś do fabryki włókienniczej rodziny Grohmanów. Potoczna nazwa „Beczki Grohmana” pochodzi od dwóch masywnych, jasnych kolumn wspierających główny przejazd. Jedni widzą w nich beczki, inni ogromne szpule nici, symbolicznie odsyłające do produkcji tkanin. Budowla wyróżnia się formami neogotyckimi, ceglanym murem, ostrołukowymi otworami i dekoracyjnymi sterczynami. Jest jednym z najlepiej rozpoznawalnych detalów fabrykanckiej architektury Łodzi.

Grohmanowie i narodziny przedsiębiorstwa

Historia rodu Grohmanów w regionie rozpoczęła się wcześniej niż budowa słynnej bramy. Rodzina wywodziła się z Saksonii, a Traugott Grohman rozwijał działalność włókienniczą w Zgierzu i od 1843 roku w Łodzi. Początkowe manufaktury stopniowo przekształcały się w rozbudowane zakłady wyposażane w nowoczesne maszyny. W kolejnych dekadach przedsiębiorstwo rozwijał Ludwik Grohman, związany także z życiem gospodarczym i społecznym miasta. Zabudowania rozciągały się na większym obszarze niż dzisiejszy widoczny z ulicy fragment bramy.

Rok 1896 i projekt Franciszka Chełmińskiego

Nową fabryczną bramę zbudowano w 1896 roku według projektu Franciszka Chełmińskiego, ówczesnego architekta miejskiego Łodzi. Pełniła funkcję reprezentacyjnego wejścia do tkalni, a zarazem świadomie naśladowała formę średniowiecznej warowni. Główny łuk flankują dwa mniejsze otwory, zaś nad nimi wznosi się dekoracyjnie ukształtowany mur. Połączenie masywnej cegły z jasnymi kolumnami tworzy silny kontrast, charakterystyczny dla fantazyjnego historyzmu końca XIX wieku. Nie jest to średniowieczna brama, lecz przemysłowy zabytek o stylizowanej formie.

Legenda beczek, orła i ukrytej fortuny

Wokół bramy narosło kilka miejskich opowieści. Ponieważ Grohmanowie angażowali się w organizowanie straży pożarnej, kolumny kojarzono niekiedy ze zbiornikami wody. Inna legenda sugerowała ukrycie wewnątrz majątku właścicieli; nie ma jednak potwierdzenia, by pełniły funkcję skrytek. Jak podaje łódzki portal turystyczny, do lat pięćdziesiątych XX wieku nad główną arkadą znajdowała się żelazna dekoracja przypominająca orła z rozpostartymi skrzydłami. Dzisiaj ten element nie istnieje, dlatego współczesny wygląd bramy nie odtwarza w pełni jej pierwotnej kompozycji.

Od fabryki Grohmanów do przemysłowych przekształceń

Po I wojnie światowej trudności gospodarcze przyczyniły się do konsolidacji przemysłu włókienniczego. W 1921 roku przedsiębiorstwo Grohmanów połączyło się z zakładami Scheiblera, tworząc jeden z największych kompleksów tekstylnych regionu. Po II wojnie światowej nastąpiło upaństwowienie zakładów i wieloletnia produkcja w strukturach przemysłu państwowego. Późniejsze restrukturyzacje spowodowały zmiany i częściowe rozbiórki zabudowy. Historyczna brama pozostała charakterystycznym śladem dawnego zakładu, choć nie można utożsamiać jej z całym zachowanym przedsiębiorstwem.

Jak oglądać Beczki Grohmana?

Brama znajduje się przy ul. Targowej 65 w Łodzi, w obszarze historycznej zabudowy przemysłowej na Widzewie. Najlepiej oglądać ją z legalnie dostępnego pasa ulicy, zwracając uwagę na ceglane ostrołuki, ozdobny krenelaż i dwie kolumny nadające nazwę obiektowi. Miejsce można uwzględnić podczas spaceru śladami Grohmanów, Scheiblerów i dawnej doliny rzeki Lamus. Zabytkowy charakter nie oznacza swobodnego wejścia do wszystkich sąsiednich posesji i obiektów użytkowanych współcześnie przez różne podmioty. Informacje historyczne publikuje oficjalny turystyczny portal Łodzi.