Most spawany w Retkach – drugi most Stefana Bryły nad Słudwią z 1931 roku

Drugi most Stefana Bryły w Retkach – zapomniany pionier

W miejscowości Retki w gminie Zduny, w powiecie łowickim, znajduje się historyczny stalowy most drogowy przez rzekę Słudwię. Zbudowano go w 1931 roku według projektu profesora Stefana Bryły, jednego z najważniejszych polskich konstruktorów XX wieku. W tej samej okolicy, w Maurzycach, powstał wcześniej pierwszy na świecie całkowicie spawany most drogowy. Retki są jednak odrębnym obiektem: zastosowano tu inną konstrukcję nośną i inne parametry techniczne, dlatego opis obu mostów w katalogu nie powinien być łączony w jedną wizytówkę.

Dlaczego spawanie było rewolucją w budowie mostów?

Na początku XX wieku stalowe konstrukcje mostowe łączono przeważnie za pomocą nitów. Wymagało to wielu otworów, nakładek i prac montażowych oraz zwiększało masę stalowych elementów. Stefan Bryła należał do pionierów projektowania spawanych konstrukcji budowlanych, w których połączenia były planowane już na etapie obliczeń i rysunków warsztatowych. Próby pod Łowiczem miały sprawdzić użyteczność nowej technologii w rzeczywistym ruchu drogowym. Ich znaczenie wykroczyło daleko poza samą ziemię łowicką, znajdując odzwierciedlenie w zagranicznych czasopismach technicznych.

1931 rok: most o konstrukcji blachownicowej

W Retkach zastosowano stalową konstrukcję blachownicową z pomostem dolnym, inną niż kratownice o parabolicznym pasie górnym w Maurzycach. W artykule „Drugi most spawany pod Łowiczem”, opublikowanym w 1931 roku, Stefan Bryła podawał rozpiętość teoretyczną 16,8 metra i rozpiętość w świetle 16 metrów. Szerokość przejazdu wynosiła około 5,6 metra, a most ustawiono ukośnie względem nurtu rzeki. Żelbetowa płyta pomostowa opierała się na spawanych belkach stalowych. Elementy konstrukcyjne wykonano w zakładach Huty Pokój w Nowym Bytomiu.

Oszczędność stali i sprawdzian obliczeń

Most w Retkach ważył około 20 ton, a według obliczeń projektanta zastosowanie spawania pozwoliło zmniejszyć masę stali o około 17 procent w stosunku do porównywalnego rozwiązania nitowanego. Nie chodziło jedynie o techniczną ciekawostkę: w warunkach międzywojennej Polski ograniczenie zużycia materiału i czasu montażu mogło obniżać koszty budowy infrastruktury drogowej. Bryła opisywał rozwiązanie w prasie fachowej, upowszechniając doświadczenia z obiektów nad Słudwią w krajowym i międzynarodowym środowisku inżynierskim.

Wojna, naprawy i dalsze użytkowanie

Archiwalne materiały fotograficzne pokazują uszkodzenia mostu w 1939 roku. Nie należy więc bez zastrzeżeń przedstawiać dzisiejszej przeprawy jako całkowicie nienaruszonego obiektu z roku budowy. Historia użytkowania obejmuje późniejsze naprawy i utrzymanie konstrukcji. W przeciwieństwie do mostu w Maurzycach, przeniesionego poza główną trasę i wyłączonego z ruchu, przeprawa w Retkach przez wiele kolejnych dekad służyła lokalnemu transportowi. Aktualnych ograniczeń ruchu i nośności nie należy wywodzić z historycznych danych konstrukcyjnych.

Retki i Maurzyce – dwa osobne pomniki myśli technicznej

Most w Maurzycach jest znacznie szerzej znany ze względu na pierwszeństwo w historii światowego drogownictwa. Drugą przeprawę, w Retkach, warto przedstawiać jako kontynuację tej samej linii eksperymentów Stefana Bryły. Obydwa obiekty przerzucono nad Słudwią, ale znajdują się w różnych miejscach i mają odmienną formę. W oficjalnych materiałach województwa łódzkiego Retki są wymieniane jako drugi istniejący w regionie stalowy most drogowy zaprojektowany przez Bryłę. Z punktu widzenia historii techniki tworzą razem wyjątkowy lokalny zespół innowacji międzywojennych.

Gdzie znajduje się most i jak go oglądać?

Most leży w miejscowości Retki, w gminie Zduny, na lokalnej drodze przekraczającej Słudwię. Nie ma odrębnego numeru budynku ani kas biletowych, dlatego w adresie należy podawać nazwę przeprawy i miejscowość, zamiast wymyślać numer posesji. Jeśli most obsługuje ruch drogowy, oglądanie powinno odbywać się bez zatrzymywania pojazdów i bez wchodzenia na konstrukcję poza bezpiecznymi, dozwolonymi miejscami. Przydatne są materiały historyczne GDDKiA, opracowania mostowe oraz oficjalne źródła regionalne. Most ma wartość dokumentacyjną niezależnie od tego, czy jest udostępniany turystom w sposób zorganizowany.