Łowicki Park Etnograficzny w Maurzycach

Łowicki Park Etnograficzny w Maurzycach należy do najważniejszych miejsc dokumentujących kulturę dawnego Księstwa Łowickiego. Idea utworzenia skansenu pojawiła się na przełomie lat 60. i 70. XX wieku, a w 1971 roku zdecydowano o jego lokalizacji w Maurzycach, na terenie gminy Zduny, nad rzeką Słudwią. Wybrano działkę o powierzchni 17,67 ha i rozpoczęto pozyskiwanie pierwszych zabytków architektury wiejskiej. W drugiej połowie lat 70. opracowano plan zagospodarowania parku, a pod koniec lat 80. rozpoczęła się jego intensywna rozbudowa. W 1996 roku teren skansenu wraz ze zgromadzonymi budynkami wpisano do rejestru zabytków.

Ekspozycja ma charakter regionalny i pokazuje budownictwo oraz codzienne życie Księżaków, nazywanych również Łowiczanami. Na terenie skansenu znajduje się 43 obiekty, w tym chałupy, stodoły, lamusy, obory, strażnica, wiatrak, kuźnia oraz zespół sakralny. Większość budynków pochodzi z XIX i XX wieku. Towarzyszą im meble, sprzęty gospodarstwa domowego, tkaniny, obrazy, narzędzia rolnicze i maszyny używane w gospodarstwach. Dzięki temu Maurzyce nie są jedynie zbiorem przeniesionych budynków, lecz rekonstrukcją świata dawnej wsi łowickiej z jej pracą, rzemiosłem, religijnością i codziennym wyposażeniem.

Jedną z najważniejszych cech skansenu jest sposób rozmieszczenia zabudowy. Odtworzono dwa historyczne układy przestrzenne łowickiej wsi: starszą owalnicę z centralnym placem, typową dla okresu przeduwłaszczeniowego, oraz późniejszą ulicówkę z zabudową rozwijającą się wzdłuż drogi. W części „starej wsi” znajdują się pełne gospodarstwa, pojedyncze chałupy i charakterystyczny okólnik – zamknięta zagroda związana z twórczynią ludową Justyną Grzegory. Wnętrza pokazują m.in. tradycyjną papieroplastykę, wycinanki, pająki, bukiety z bibuły oraz narzędzia do obróbki lnu i produkcji pasiaków.

Szczególną wartość ma zespół sakralny z drewnianym kościołem z 1758 roku i dzwonnicą z 1774 roku, przeniesionymi z Wysokienic. Obok stoi plebania z Pszczonowa z przełomu XIX i XX wieku. Budynek został wykorzystany w ekranizacji „Chłopów” Władysława Reymonta w reżyserii Jana Rybkowskiego. W innych częściach skansenu można zobaczyć odtworzoną szkołę powszechną z okresu międzywojennego, piec chlebowy, studnię z żurawiem, dawne wozy, sprzęt strażacki i warsztat stolarski. Wnętrza części chałup pokazują także przemiany wyposażenia łowickiego domu od końca XIX wieku po drugą połowę XX wieku.

Skansen rozwija także działalność edukacyjną i wydarzeniową. Organizowane są oprowadzania, lekcje muzealne, warsztaty tradycyjnego rękodzieła oraz cykliczne imprezy związane z kulturą regionu, m.in. Majówka w Skansenie, Niedziele w Skansenie, Łowickie Żniwa i Święto Matki Boskiej Zielnej. W 2026 roku obiekt nadal prowadzi regularny program wystaw, pokazów, warsztatów i wydarzeń rodzinnych. Ważnym kierunkiem jest również zwiększanie dostępności ekspozycji – na terenie parku funkcjonują m.in. „Chałupa na dotyk” oraz ścieżka sensoryczna.

Łowicki Park Etnograficzny jest oddziałem Muzeum w Łowiczu i zachowuje materialne dziedzictwo wsi z terenów dzisiejszych powiatów łowickiego i skierniewickiego. Od 1998 roku należy do Stowarzyszenia Muzeów na Wolnym Powietrzu w Polsce. Dla województwa łódzkiego jest jednym z najpełniejszych miejsc prezentujących kulturę Księżaków w autentycznej przestrzeni zabudowy wiejskiej, łącząc ochronę zabytków z edukacją, rekonstrukcją tradycji i żywym programem wydarzeń.