Grodzisko w Tumie – Gród Łęczycki (Szwedzka Góra)

Grodzisko w Tumie – najstarsze ślady łęczyckiego ośrodka

Grodzisko w Tumie, nazywane także Grodem Łęczyckim lub Szwedzką Górą, należy do najważniejszych stanowisk archeologicznych województwa łódzkiego. Znajduje się w miejscowości Tum, w gminie Góra Świętej Małgorzaty, pośród dawnych podmokłych łąk w dolinie Bzury. Około pół kilometra na północny wschód od wałów stoi romańska archikolegiata w Tumie. Oba miejsca, choć pochodzą z różnych etapów historii regionu, tworzą wyjątkowy krajobraz wczesnośredniowiecznej i późniejszej Łęczycy.

Historia grodu od VIII do XIV wieku

Według dokumentacji Narodowego Instytutu Dziedzictwa gród istniał od końca VIII do pierwszej połowy XIV wieku i był ważnym ośrodkiem osadniczym ziemi łęczyckiej. W okresie formowania państwa Piastów pełnił funkcje obronne, gospodarcze i administracyjne. Wykorzystywał naturalne ukształtowanie terenu oraz otaczające go mokradła. Potężne wały drewniano-ziemne i fosy zabezpieczały główny dziedziniec zwany majdanem, a obok rozwijała się osada przygrodowa.

Zachowany układ wałów i fos obejmuje około dwóch hektarów. Główny owal wału ma około 135 metrów długości na osi wschód–zachód i do 80 metrów na osi północ–południe, a wysokość dawnych umocnień dochodzi do około 5–5,5 metra. Badania wykazały, że zabudowa koncentrowała się głównie przy wałach, natomiast środkową część majdanu pozostawiano otwartą.

Odkrycia archeologiczne i Szwedzka Góra

Miejscowa nazwa „Szwedzka Góra” utrwaliła się w tradycji ludowej, ale grodzisko nie powstało w czasie potopu szwedzkiego. Jego pochodzenie jest znacznie starsze. Teren wykupiono z myślą o badaniach w latach trzydziestych XX wieku. Po wojnie archeolodzy związani z łódzkim środowiskiem muzealnym rozpoczęli systematyczne wykopaliska, prowadzone od 1948 roku przez kolejne sezony. Wśród znalezisk były fragmenty naczyń, narzędzia, ozdoby, militaria, monety i przedmioty codziennego użytku. Rozpoznano także relikty dwóch głębokich studni, w których zachowały się zabytki z drewna i skóry.

Rekonstrukcja grodu i oferta turystyczna

W ramach projektu „Tum – Perła Romańskiego Szlaku Ziemi Łęczyckiej” przeprowadzono częściową rekonstrukcję wybranych umocnień i budowli. Odtworzono m.in. bramę wjazdową, pomost, fragmenty wałów, wieżę wartowniczo-widokową i studnię z żurawiem. Po zakończeniu prac miejsce udostępniono zwiedzającym w 2022 roku. Dzisiejszy wygląd łączy autentyczne pozostałości grodu z nowymi elementami wykonanymi według ustaleń archeologicznych – nie należy mylić rekonstrukcji z oryginalną średniowieczną zabudową.

Grodzisko jest obiektem Muzeum Archeologicznego i Etnograficznego w Łodzi. Jest organizacyjnie powiązane ze Skansenem „Łęczycka Zagroda Chłopska” w Kwiatkówku, lecz oba miejsca mają odrębne lokalizacje. Łączy je trasa przyrodniczo-edukacyjna. Muzeum organizuje na grodzisku lekcje, pokazy rzemiosł, wydarzenia archeologiczne i rekonstrukcje historyczne; w 2026 roku odbyła się tu piąta edycja rekonstrukcji historycznej.

Zwiedzanie, dojazd i dostępność

Obiekt jest czynny sezonowo, zazwyczaj od kwietnia do października. Według informacji muzeum we wtorki wstęp dla osób zwiedzających indywidualnie jest bezpłatny, ale wieża na majdanie pozostaje wtedy niedostępna. Na grodzisku bilety opłaca się kartą. Godziny, cennik i terminy wydarzeń należy sprawdzać na oficjalnej stronie Muzeum TUM. Rezerwacja zwiedzania grupowego: tel. 888 224 867.

Teren miejscami jest trawiasty i nierówny, a wejście na wybrane elementy fortyfikacji wymaga korzystania ze schodów. Grodzisko nie ma potwierdzonego numeru posesji, dlatego podczas nawigacji najlepiej wyszukiwać nazwę „Grodzisko w Tumie” lub „Gród Łęczycki”, a nie adres pobliskiej archikolegiaty. To samodzielny obiekt historyczny w miejscowości Tum, z osobnym wejściem i funkcją muzealno-edukacyjną.