Kościół św. Urszuli w Strońsku – romańska świątynia nad Wartą

Romański zabytek na skarpie doliny Warty

Kościół parafialny pod wezwaniem św. Urszuli Dziewicy i Męczennicy oraz Jedenastu Tysięcy Dziewic stoi w Strońsku, w gminie Zapolice, na wysokim brzegu doliny Warty. To jedna z najstarszych zachowanych ceglanych świątyń w Polsce i najcenniejszych budowli sakralnych powiatu zduńskowolskiego. Mimo wielokrotnych rozbudów nadal można rozpoznać w nim zasadnicze elementy romańskiej architektury z pierwszej połowy XIII wieku.

Powstanie kościoła w XIII wieku

Narodowy Instytut Dziedzictwa datuje wzniesienie świątyni na lata 1235–1247. Według jednej z hipotez fundacja mogła być związana z Mściwojem Pobogiem, właścicielem miejscowych dóbr. Kościół zbudowano z pełnej cegły w układzie wendyjskim, na kamiennych fundamentach. Pierwotnie był jednonawowy, z wyodrębnionym, krótszym prezbiterium zakończonym półkolistą apsydą. W tamtym okresie budowa murowanej świątyni w niewielkiej osadzie była przedsięwzięciem o dużej skali.

Najbardziej wartościowe elementy średniowiecznego wystroju to romańska apsyda z fryzem arkadkowym, zachowane fragmenty pierwotnych murów oraz pozostałości dawnych otworów okiennych. W południowej ścianie nawy zachował się kamienny portal z rzeźbionym tympanonem. Relief stanowi jeden z przedmiotów zainteresowania historyków sztuki; jego ikonografia i pochodzenie były wielokrotnie analizowane. Oglądając budowlę, warto zwrócić uwagę na materiał, układ cegieł i różnice między starymi a późniejszymi fragmentami.

Przebudowy od XV do XX wieku

Świątynia nie przetrwała w nienaruszonej postaci. W 1458 roku została odbudowana i powiększona, w 1601 roku dobudowano zakrystię, a w 1726 roku przebudowano zachodnią część nawy. Na początku XX wieku powstały kolejne elementy, w tym wieża, kaplica i kruchta. Dlatego obecny kościół łączy formy kilku epok, choć najbardziej rozpoznawalna pozostaje jego romańska część wschodnia.

Strońsko należy do miejsc, których historia wiąże się także z obroną doliny Warty we wrześniu 1939 roku. Niedaleko zachowały się ślady umocnień i miejsca pamięci poległych żołnierzy. Te obiekty stanowią odrębne punkty dziedzictwa, lecz pokazują, że okolice kościoła były istotne zarówno dla średniowiecznego osadnictwa, jak i znacznie późniejszych wydarzeń.

Czynny kościół i możliwość oglądania zabytku

Kościół pozostaje miejscem kultu religijnego parafii św. Urszuli w Strońsku. Nie działa jak muzeum z codzienną, płatną ekspozycją i stałymi godzinami zwiedzania. Wizyta we wnętrzu zależy od nabożeństw, otwarcia świątyni i zasad parafialnych; przed specjalnym oprowadzaniem warto uzgodnić termin z parafią. Oficjalny kontakt podany przez Archidiecezję Łódzką to 43 823 19 10.

Obiekt znajduje się w miejscowości Strońsko, z dojazdem od strony Zapolic i Zduńskiej Woli. Ze względu na położenie na skarpie i historyczne otoczenie warto zachować ostrożność poza wyznaczonymi dojściami. Dla zainteresowanych architekturą romańską jest to wyjątkowy punkt na trasie przez województwo łódzkie, obok archikolegiaty w Tumie i kościoła św. Idziego w Inowłodzu.