Orientarium ZOO Łódź

Orientarium ZOO Łódź przy ul. Konstantynowskiej 8/10 jest jednym z najbardziej rozpoznawalnych obiektów rekreacyjnych i przyrodniczych miasta. Współczesny kompleks łączy historyczny Miejski Ogród Zoologiczny, działający od 1938 roku, z otwartym w 2022 roku Orientarium poświęconym faunie i florze Azji Południowo-Wschodniej. Dziś placówka pełni jednocześnie funkcję ogrodu zoologicznego, ośrodka ochrony zagrożonych gatunków, miejsca edukacji przyrodniczej, zaplecza dla działań hodowlanych i naukowych oraz jednej z głównych atrakcji turystycznych Łodzi.

Początki łódzkiego zoo sięgają drugiej połowy 1938 roku. Ogród powstał na fragmencie dawnej Puszczy Łódzkiej, w sąsiedztwie dzisiejszego Parku na Zdrowiu. Za moment jego otwarcia przyjmuje się ukończenie parkanu otaczającego teren. Pierwszym zapamiętanym mieszkańcem był jeleń nazwany Borutą, który według historii ogrodu przywędrował do centrum Łodzi i został schwytany na placu Reymonta. W pierwszym okresie kolekcję tworzyły głównie sarny i jelenie przeniesione z parku Poniatowskiego. Ogród szybko jednak się rozwijał, a pod koniec 1944 roku znajdowało się w nim około 550 zwierząt reprezentujących 117 gatunków.

W latach 1953–1957 zoo przeszło intensywną rozbudowę. Powstawały i modernizowano wybiegi dla pawianów i zwierząt kopytnych, akwarium, wiwarium oraz inne obiekty hodowlane. Część elementów zabudowy z tamtego okresu przetrwała przez wiele następnych dekad. W kolejnych latach rozwijano kolekcję, poprawiano warunki utrzymania zwierząt i zwiększano udział ogrodu w międzynarodowych programach hodowlanych. Od 1975 roku łódzkie zoo należy do Światowego Stowarzyszenia Ogrodów Zoologicznych i Akwariów WAZA, od 1991 roku uczestniczy w międzynarodowym systemie Species360, a w 1993 roku zostało członkiem Europejskiego Stowarzyszenia Ogrodów Zoologicznych i Akwariów EAZA.

Ważnym elementem działalności stała się ochrona gatunków zagrożonych wyginięciem. Łódzki ogród uczestniczy w programach hodowlanych i wymianie zwierząt między europejskimi ogrodami, a jego misją jest dziś nie tylko prezentowanie fauny, lecz także wspieranie bioróżnorodności, edukacja i praca nad zachowaniem puli genetycznej gatunków zagrożonych w naturze. W 1996 roku jako pierwszy ogród w Polsce sprowadził lwy azjatyckie. Obecnie według danych placówki w Orientarium ZOO Łódź żyje ponad 5000 osobników reprezentujących ponad 600 gatunków, w tym gatunki wyjątkowo rzadko spotykane w polskich ogrodach zoologicznych.

Największą zmianą w historii obiektu była budowa Orientarium. Umowę na realizację wielofunkcyjnego pawilonu hodowlano-wystawienniczego podpisano w 2017 roku, a zasadnicze prace rozpoczęły się we wrześniu 2018 roku. Kompleks udostępniono zwiedzającym 29 kwietnia 2022 roku. Budynek, wybiegi i woliery zajmują obszar porównywany przez zoo do niemal dziesięciu pełnowymiarowych boisk piłkarskich. Orientarium zostało zaprojektowane jako całoroczna przestrzeń pozwalająca obserwować zwierzęta z trzech perspektyw: z lądu, z góry i spod powierzchni wody.

Ekspozycja Orientarium koncentruje się na Azji Południowo-Wschodniej. W części poświęconej słoniom indyjskim znajduje się rozległy wybieg z basenami, umożliwiający obserwowanie zwierząt również podczas kąpieli. Strefa oceaniczna obejmuje zbiorniki o łącznej pojemności około 3 mln litrów wody oraz 26-metrowy tunel, nad którym przepływają rekiny, płaszczki i inne ryby. W pawilonie prezentowane są także orangutany sumatrzańskie, krokodyle gawialowe, niedźwiedzie malajskie, makaki, binturongi, tapiry i liczne gatunki ptaków, ryb oraz bezkręgowców. Według danych zoo w samym Orientarium żyje 35 gatunków zwierząt lądowych i około 180 gatunków ryb.

Orientarium nie jest wyłącznie ekspozycją dla zwiedzających. Rozwiązania techniczne i hodowlane pozwalają utrzymywać zwierzęta na dużych, zróżnicowanych przestrzeniach oraz łączyć wybrane gatunki w jednej ekspozycji. Kompleks zawiera także zaplecze dla opiekunów, pomieszczenia hodowlane, strefy techniczne i centrum konferencyjne o powierzchni ponad 5200 m² z siedmioma salami. Dzięki temu obiekt może służyć zarówno działalności zoologicznej, jak i konferencjom, wydarzeniom edukacyjnym i spotkaniom branżowym. Projekt Orientarium zdobył również nagrody architektoniczne, w tym European Property Awards 2022–2023.

Edukacja pozostaje jednym z głównych obszarów działalności łódzkiego zoo. Dział Edukacji prowadzi zajęcia dla przedszkoli, szkół, studentów i osób dorosłych, poświęcone m.in. biologii zwierząt, ochronie gatunków, ekosystemom i wpływowi człowieka na środowisko. Organizowane są oprowadzania, pokazowe karmienia i kąpiele zwierząt, wydarzenia tematyczne oraz akcje dotyczące ochrony przyrody. Zoo współpracuje również z organizacjami zajmującymi się ochroną gatunków i wykorzystuje popularność Orientarium do popularyzowania wiedzy o zagrożeniach dla dzikich zwierząt i ich siedlisk.

Znaczenie Orientarium ZOO Łódź dla miasta jest również turystyczne i wizerunkowe. Otwarcie kompleksu w 2022 roku zwiększyło skalę ruchu odwiedzających i uczyniło zachodnią część Łodzi jednym z ważnych punktów miejskiej oferty czasu wolnego, obok Parku na Zdrowiu, Aquaparku Fala i Atlas Areny. Obiekt działa przez cały rok i pozostaje dostępny zarówno dla mieszkańców, jak i turystów oraz grup zorganizowanych. Połączenie ponad osiemdziesięcioletniej historii ogrodu z nową infrastrukturą Orientarium sprawia, że placówka pokazuje przemianę klasycznego zoo w nowoczesny ośrodek hodowlany, edukacyjny i ochrony przyrody.