Nadleśnictwo Smardzewice

Nadleśnictwo Smardzewice jest jednostką organizacyjną Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe, podlegającą Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych w Łodzi. Siedziba jednostki znajduje się przy ul. Głównej 1A w Smardzewicach. Nadleśnictwo zarządza rozległymi kompleksami leśnymi w rejonie Pilicy i Zalewu Sulejowskiego, prowadząc gospodarkę leśną, ochronę przyrody, ochronę przeciwpożarową, zadania z zakresu hodowli lasu oraz nadzór nad częścią lasów niestanowiących własności Skarbu Państwa.

Lasy Nadleśnictwa Smardzewice w dużej części należą do historycznej Puszczy Pilickiej. Ich dzieje sięgają średniowiecza. Tereny położone na prawym brzegu Pilicy zostały w 1176 roku przekazane przez księcia na rzecz zakonu cystersów w Sulejowie. Przez kolejne stulecia do dóbr klasztornych włączano następne wsie i przylegające do nich lasy. W 1815 roku majątek cysterski przeszedł na własność Skarbu Państwa. Wcześniej i później znaczna część tych terenów pełniła również funkcję łowiecką.

Z lasami dzisiejszego Nadleśnictwa wiąże się także epizod z czasów wojny z zakonem krzyżackim. W dniach 23–24 czerwca 1410 roku w rejonie obecnego obrębu Błogie stacjonował król Władysław Jagiełło wraz z wojskiem przygotowującym się do dalszego marszu, który zakończył się bitwą pod Grunwaldem. W kolejnych stuleciach obszar dzisiejszego Nadleśnictwa wchodził w skład dużych majątków rolno-leśnych, między innymi Majoratu Łęczno i Księstwa Łowickiego, a w okresie zaborów część lasów stanowiła własność carską.

Na przełomie XIX i XX wieku prowadzono tu zakrojoną na szeroką skalę akcję zalesieniową. Towarzyszyły jej wykupy gruntów i zmiany w układzie osadniczym. Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości lasy dawnego Nadleśnictwa Radzice podzielono na nowe jednostki. Pierwsze prace urządzeniowe rozpoczęto w 1920 roku, a w 1925 roku z części terenów Nadleśnictwa Brudzewice wyodrębniono samodzielne Nadleśnictwo Smardzewice. Ta data jest traktowana jako początek odrębnej administracji leśnej Smardzewic.

W okresie II Rzeczypospolitej Puszcza Pilicka pozostawała ważnym obszarem gospodarki leśnej i łowiectwa. W czasie II wojny światowej lasy znalazły się pod administracją niemiecką, a pozyskanie drewna znacząco przekraczało poziom przewidywany w przedwojennych planach. W 1940 roku na terenie Nadleśnictwa przebywały oddziały majora Henryka Dobrzańskiego „Hubala”, a w latach 1943–1944 przez okoliczne kompleksy leśne przemieszczały się oddziały partyzanckie.

Po wojnie granice i struktura jednostki wielokrotnie się zmieniały. Część gruntów przekazano między innymi na potrzeby eksploatacji surowców mineralnych oraz Ośrodka Hodowli Żubrów w Smardzewicach. W latach 60. znaczną powierzchnię lasów wyłączono pod budowę Zbiornika Sulejowskiego. W 1972 roku Smardzewice zostały włączone do większego Nadleśnictwa Opoczno, natomiast w 1992 roku ponownie utworzono samodzielne Nadleśnictwo Smardzewice, obejmujące obręby Błogie i Smardzewice. W 2004 roku jego powierzchnię powiększono o grunty przejęte z obrębu Nagórzyce.

Obecnie Nadleśnictwo zarządza ponad 16 tys. ha gruntów Skarbu Państwa. Struktura terenowa obejmuje dwa obręby leśne – Błogie i Smardzewice – oraz 12 leśnictw: Trzebiatów, Małe Końskie, Prucheńsko, Jaksonek, Taraska, Giełzów, Brzustów, Sługocice, Tomaszów, Swolszewice, Dąbrowa i Twarda. Zasięg terytorialny obejmuje tereny powiatów tomaszowskiego, piotrkowskiego i opoczyńskiego, w tym okolice Tomaszowa Mazowieckiego, Inowłodza i Sulejowa.

Nadleśnictwo prowadzi gospodarkę na podstawie dziesięcioletnich planów urządzenia lasu. Plan obowiązujący dla lat 2017–2026 określał między innymi zadania hodowlane, ochronne i związane z użytkowaniem zasobów leśnych. W 2026 roku prowadzone są prace nad kolejnym planem na lata 2027–2033, co zapewnia ciągłość zarządzania drzewostanami i długoterminowe planowanie gospodarki leśnej.

Ważną częścią działalności jest ochrona przeciwpożarowa. Lasy Nadleśnictwa zaliczono do II kategorii zagrożenia pożarowego, a monitoring i reagowanie na zagrożenia prowadzone są między innymi z wykorzystaniem Punktu Alarmowo-Dyspozycyjnego. Jednostka realizuje również działania związane z ochroną siedlisk, zwierzyny oraz zachowaniem trwałości ekosystemów leśnych Puszczy Pilickiej.

Nadleśnictwo Smardzewice sprawuje także nadzór nad lasami prywatnymi na podstawie porozumień ze starostwami. Obejmuje on około 2 tys. ha lasów niestanowiących własności Skarbu Państwa na terenie kilku gmin oraz miast Tomaszów Mazowiecki i Sulejów. Do obowiązków należy między innymi kontrola prawidłowości prowadzenia gospodarki leśnej, cechowanie pozyskanego drewna i wydawanie dokumentów potwierdzających legalność jego pozyskania.

W strukturze organizacyjnej funkcjonuje również Leśny Ośrodek Szkoleniowy „Nagórzyce” w Swolszewicach Małych oraz działalność związana z gospodarką łowiecką. Połączenie gospodarki leśnej, ochrony przyrody, nadzoru nad lasami prywatnymi, ochrony przeciwpożarowej, edukacji i działalności szkoleniowej sprawia, że Nadleśnictwo Smardzewice pełni ważną rolę w zarządzaniu jednym z największych kompleksów leśnych w tej części województwa łódzkiego.