Nadleśnictwo Spała

Nadleśnictwo Spała jest jednostką organizacyjną Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe, podlegającą Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych w Łodzi. Zarządza rozległymi kompleksami leśnymi w rejonie Spały, Inowłodza i doliny Pilicy, prowadząc gospodarkę leśną, ochronę zasobów przyrodniczych, działania przeciwpożarowe, gospodarkę łowiecką, udostępnianie lasów oraz edukację leśną. Siedziba jednostki znajduje się w Spale, a jej działalność obejmuje jeden z najbardziej rozpoznawalnych leśnych obszarów województwa łódzkiego.

Zasięg terytorialny Nadleśnictwa obejmuje ponad 453 km². W jego granicach znajduje się osiem gmin: Budziszewice, Czerniewice, Inowłódz, Lubochnia, Rzeczyca, Tomaszów Mazowiecki, Ujazd i Żelechlinek. Grunty leśne pozostające w zarządzie jednostki zajmują ponad 15,5 tys. ha. Nadleśnictwo dzieli się na dwa obręby leśne – Lubochnia i Spała – tworzone łącznie przez dziesięć leśnictw. Oprócz lasów Skarbu Państwa pracownicy jednostki wykonują także zadania związane z nadzorem nad częścią lasów niestanowiących własności państwowej.

Historia administracji leśnej w Spale jest znacznie starsza od współczesnej struktury Lasów Państwowych i ściśle wiąże się z dziejami samej miejscowości. W XIX wieku okolice Spały stały się ważnym terenem łowieckim rosyjskich carów. Po rozpoczęciu budowy rezydencji myśliwskiej dla Aleksandra III w 1880 roku miejscowe lasy wymagały rozbudowanej służby leśnej, ochrony zwierzyny i infrastruktury związanej z polowaniami. Ten okres ukształtował specyficzną rolę lasów spalskich, łączących funkcje gospodarcze, łowieckie i reprezentacyjne.

Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości struktura zarządzania lasami została przebudowana. W 1918 roku lasy podległe wcześniej Urzędowi Leśnemu Lubochnia podzielono między Nadleśnictwo Regny i Nadleśnictwo Spała. W 1922 roku środkową część lasów Nadleśnictwa Spała przydzielono do rezydencji Prezydenta Rzeczypospolitej w Spale, natomiast z pozostałych terenów utworzono Nadleśnictwa Glina i Lubochnia. Lasy spalskie pozostawały w okresie międzywojennym ważnym zapleczem przyrodniczym, gospodarczym i łowieckim państwowej rezydencji.

II wojna światowa przyniosła duże obciążenie dla miejscowych kompleksów leśnych. Po 1945 roku do lasów państwowych włączono również część terenów przejętych w wyniku powojennych zmian własnościowych. Kolejne dekady przyniosły dalsze reorganizacje. W 1957 roku siedzibę nadleśnictwa przeniesiono z Gliny do Spały. W 1973 roku do Nadleśnictwa Spała włączono obszar zlikwidowanego Nadleśnictwa Lubochnia, a trzy lata później także część dawnego Nadleśnictwa Rawa Mazowiecka. Obszar rawski został ponownie odłączony w 1991 roku. Dzisiejszy układ jednostki jest więc rezultatem wielu zmian administracyjnych prowadzonych przez ponad sto lat.

Współczesne Nadleśnictwo prowadzi trwale zrównoważoną gospodarkę leśną, obejmującą hodowlę i odnowienia lasu, ochronę drzewostanów, użytkowanie zasobów leśnych, utrzymanie infrastruktury oraz ochronę przeciwpożarową. Ważnym zadaniem jest także ochrona siedlisk i krajobrazu. Znaczna część zarządzanych terenów leży w dolinie Pilicy i w granicach obszarów o wysokich walorach przyrodniczych. W zasięgu jednostki znajduje się między innymi duża część Spalskiego Parku Krajobrazowego; na gruntach pozostających w zarządzie Lasów Państwowych park obejmuje ponad 4 tys. ha.

Istotną częścią działalności jest gospodarka łowiecka. Nadleśnictwo prowadzi Ośrodek Hodowli Zwierzyny Spała obejmujący ponad 15 tys. ha. Obszar ten jest związany z wieloletnią tradycją łowiecką lasów spalskich, ale współczesne zadania obejmują również planowanie gospodarki populacjami zwierząt, poprawę warunków ich bytowania oraz działania ograniczające szkody w młodych drzewostanach. Nadleśnictwo uczestniczy ponadto w zatwierdzaniu planów łowieckich dla dzierżawionych obwodów znajdujących się w jego zasięgu.

Lasy spalskie pełnią także funkcję społeczną i turystyczną. Nadleśnictwo udostępnia tereny do rekreacji, prowadzi działania informacyjne i edukacyjne oraz uczestniczy w wydarzeniach związanych z przyrodą, historią i tradycją regionu. Jednostka jest zaangażowana w edukację leśną skierowaną do dzieci, młodzieży, mieszkańców i turystów. W Spale funkcjonuje również Dom Pamięci Walki i Męczeństwa Leśników i Drzewiarzy Polskich im. Adama Loreta, poświęcony historii leśników i drzewiarzy oraz ich udziałowi w wydarzeniach XX wieku.

Położenie Nadleśnictwa na styku terenów leśnych, doliny Pilicy, Spalskiego Parku Krajobrazowego i miejscowości o silnych tradycjach turystycznych sprawia, że jego rola wykracza poza typową administrację gospodarczą. Jednostka odpowiada jednocześnie za trwałość lasów, pozyskanie i odnawianie zasobów, ochronę przyrody, bezpieczeństwo przeciwpożarowe, edukację, łowiectwo oraz udostępnianie terenów społeczeństwu. W praktyce stanowi jeden z kluczowych elementów zarządzania środowiskiem leśnym północnej części powiatu tomaszowskiego i okolic Spały.

Znaczenie Nadleśnictwa wynika również z ciągłości historycznej. Obecna jednostka korzysta z doświadczeń kolejnych pokoleń służby leśnej działającej na tym terenie od czasów carskich, przez okres II Rzeczypospolitej, lata powojenne i późniejsze reorganizacje Lasów Państwowych. Współczesna działalność łączy gospodarkę leśną z ochroną krajobrazu, edukacją i zachowaniem pamięci o historii spalskich lasów, dzięki czemu Nadleśnictwo Spała pozostaje ważną instytucją dla mieszkańców, samorządów, turystów i użytkowników lasów w tej części województwa łódzkiego.