Oddział Załęczańskiego Parku Krajobrazowego i Parku Krajobrazowego Międzyrzecza Warty i Widawki

Oddział Załęczańskiego Parku Krajobrazowego i Parku Krajobrazowego Międzyrzecza Warty i Widawki to terenowa jednostka Zespołu Parków Krajobrazowych Województwa Łódzkiego z siedzibą przy ul. Rycerskiej 2A w Sieradzu. W działalności i wcześniejszych materiałach występuje również pod nazwą Sieradzkie Parki Krajobrazowe. Oddział koordynuje zadania związane z ochroną przyrody, krajobrazu i dziedzictwa kulturowego dwóch obszarów chronionych, prowadzi edukację, dokumentację terenową i współpracuje z samorządami, szkołami oraz organizacjami społecznymi. Jest biurem i zapleczem specjalistycznym tych parków, a nie odrębnym parkiem położonym w granicach miasta Sieradza.

Historia wspólnej administracji zaczęła się od utworzenia Załęczańskiego Parku Krajobrazowego w 1978 roku. Powołano go w celu zachowania krajobrazu jurajskiego Wyżyny Wieluńskiej oraz przełomowego odcinka Warty. Drugi z parków, Park Krajobrazowy Międzyrzecza Warty i Widawki, ustanowiono 14 września 1989 roku, aby chronić krajobraz dolin rzecznych Warty, Widawki i ich dopływów. W 1991 roku oba parki połączono w zespół ze wspólną administracją, a jego siedzibę przeniesiono do Sieradza. Od tego czasu nazwa Sieradzkie Parki Krajobrazowe utrwaliła się jako określenie wspólnej obsługi tych dwóch obszarów.

Kolejna istotna zmiana organizacyjna nastąpiła 1 stycznia 2013 roku. Wtedy rozpoczął działalność Zespół Parków Krajobrazowych Województwa Łódzkiego, skupiający wcześniej odrębne jednostki zarządzające parkami regionu. Sieradzka administracja stała się jednym z jego oddziałów. Uchwała Sejmiku Województwa Łódzkiego z 15 kwietnia 2025 roku wskazuje obecną, pełną nazwę oddziału, odnoszącą się bezpośrednio do obu powierzonych mu parków. Zmiany te zachowały ciągłość opieki nad terenami chronionymi i działalności edukacyjnej prowadzonej w Sieradzu.

Załęczański Park Krajobrazowy obejmuje przede wszystkim dolinę Warty i jej charakterystyczne zakole, znane jako Wielki Łuk Warty. Ochronie podlegają tu jurajskie wapienie, ostańce, jaskinie, leje i inne formy krasowe, a także lasy, flora i fauna pogranicza wyżyn i nizin. Park rozciąga się głównie w południowo-zachodniej części województwa łódzkiego, ale jego obszar przekracza granice administracyjne regionu. Krajobraz łączy skały wapienne, zalesione zbocza, dolinę rzeki oraz ślady wielowiekowego osadnictwa i użytkowania tych terenów.

Park Krajobrazowy Międzyrzecza Warty i Widawki chroni z kolei rozległą mozaikę dolin rzecznych, starorzeczy, łąk, torfowisk, terenów podmokłych i stromych krawędzi dolin. Według informacji Zespołu ma powierzchnię 25 330 ha i obejmuje obszary dziewięciu gmin: Widawy, Konopnicy, Burzenina, Zapolic, Sieradza, Sędziejowic, Ostrówka, Ruśca i Zduńskiej Woli. Szczególną wartość mają przełomowe odcinki Warty, doliny Widawki, Grabi, Niecieczy i Oleśnicy, siedliska ptaków związanych z wodą, roślinność szuwarowa oraz naturalne koryta rzek. Ważną częścią tożsamości parku pozostają także krajobraz kulturowy i ślady dawnego osadnictwa.

Codzienna praca oddziału obejmuje rozpoznawanie i dokumentowanie zasobów przyrodniczych i krajobrazowych, działania związane z czynną ochroną przyrody oraz edukację ekologiczną. Pracownicy uczestniczą w inwentaryzacjach, przygotowują informacje o chronionych obszarach, udostępniają wiedzę o walorach regionu i współpracują z instytucjami odpowiedzialnymi za planowanie przestrzenne oraz gospodarowanie na terenie parków. Ważnym zadaniem jest także popularyzowanie zasad bezpiecznego i odpowiedzialnego korzystania z dolin rzecznych, szlaków i innych obszarów atrakcyjnych turystycznie.

Oddział prowadzi wydarzenia skierowane do różnych grup wiekowych. Organizuje konkursy przyrodnicze i plastyczne, spotkania terenowe, działania edukacyjne w szkołach oraz przedsięwzięcia promujące mniej znane aspekty lokalnej przyrody. W 2026 roku przygotowywał między innymi konkurs „Portret sowy” dla uczniów szkół podstawowych z gmin położonych w obu parkach oraz współorganizował „Noc nietoperzy” w Zapolicach. Takie inicjatywy pozwalają poznawać gatunki, ich siedliska i znaczenie ochrony przyrody poprzez kontakt z konkretnymi miejscami w regionie.

Biuro przy Rycerskiej 2A jest punktem kontaktowym dla mieszkańców, nauczycieli, turystów i partnerów instytucjonalnych poszukujących informacji o Załęczańskim Parku Krajobrazowym oraz Parku Krajobrazowym Międzyrzecza Warty i Widawki. W Sieradzu można uzyskać informacje o działalności oddziału, wydarzeniach edukacyjnych i walorach obszarów chronionych. Oba parki łączy rzeka Warta, ale różnią się krajobrazem i genezą geologiczną; wspólna administracja pozwala prowadzić działania ochronne i edukacyjne z uwzględnieniem specyfiki każdego z nich.

Współczesna rola sieradzkiego oddziału wynika z ciągłości doświadczeń zebranych od utworzenia obu parków, przez wspólną dyrekcję od 1991 roku, po włączenie do wojewódzkiego zespołu w 2013 roku. Jednostka łączy ochronę cennych krajobrazów dolin Warty i Widawki z dokumentowaniem dziedzictwa przyrodniczego i kulturowego, współpracą z lokalnymi społecznościami oraz praktyczną edukacją. Dzięki temu wiedza o parkach jest wykorzystywana nie tylko przez specjalistów, lecz także przez szkoły, mieszkańców i osoby odwiedzające zachodnią część województwa łódzkiego.