Rezerwat przyrody Spała – 102 hektary chronionych lasów nad Pilicą

Rezerwat Spała – naturalny las w dolinie Pilicy

Rezerwat przyrody Spała znajduje się w gminie Inowłódz, w powiecie tomaszowskim, niedaleko miejscowości Spała. Chroniony obszar zajmuje 102,70 hektara lasów sąsiadujących z doliną Pilicy. Należy do Spalskiego Parku Krajobrazowego i stanowi jeden z ważnych fragmentów kompleksu Lasów Spalskich. W odróżnieniu od typowych parków miejskich jego najważniejszą funkcją jest zachowanie naturalnych procesów leśnych, różnorodności siedlisk oraz starych drzewostanów. Walor turystyczny ma charakter podporządkowany ochronie przyrody.

Dlaczego ten las objęto ochroną?

Rezerwat utworzono w 1958 roku, aby zachować fragment lasu mieszanego o charakterze naturalnym, z udziałem jodły pospolitej rosnącej w pobliżu granicy zasięgu. Według Nadleśnictwa Spała obecny obszar ochrony obejmuje 102,70 ha, z czego 38,36 ha podlega ochronie ścisłej. Oznacza to, że część lasu pozostawiono działaniu procesów naturalnych w szczególnie rygorystycznym reżimie ochronnym. W dokumentach regionalnych wskazuje się również na obecność okazałych, około dwustuletnich dębów i sosen. Wiekowe drzewa są istotne nie tylko krajobrazowo, ale także jako środowisko życia wielu organizmów.

Grądy, łęgi i zbiorowiska nadrzeczne

Na terenie rezerwatu występuje mozaika zbiorowisk leśnych. W wyżej położonych partiach można spotkać grąd subkontynentalny, a w miejscach wilgotniejszych łęg jesionowo-olszowy i ols porzeczkowy. W otoczeniu rzeki rozwijają się także zarośla wierzbowe i zbiorowiska roślinności szuwarowej. Warunki wodne, różnice wysokości i skład gleby wpływają na to, jak zmienia się las na stosunkowo niewielkiej przestrzeni. To właśnie bogactwo siedlisk jest jedną z najważniejszych przesłanek zachowania rezerwatu w dobrym stanie.

Rośliny i zwierzęta Lasów Spalskich

Dokumentacja Nadleśnictwa Spała odnotowuje w rezerwacie setki gatunków roślin naczyniowych, liczne mszaki i zróżnicowaną faunę. Wśród zwierząt występują między innymi płazy, gady, ptaki i ssaki typowe dla lasów środkowej Polski. Wartość przyrodnicza nie ogranicza się do pojedynczego rzadkiego gatunku: istotne są również martwe drewno, zróżnicowany podszyt oraz niewielkie zabagnienia. Pozostawianie części materiału drzewnego do naturalnego rozkładu pomaga zachować siedliska grzybów i bezkręgowców oraz wspiera obieg składników pokarmowych w lesie.

Ścieżka przyrodniczo-edukacyjna i zasady dostępu

Parki Krajobrazowe Województwa Łódzkiego wymieniają ścieżkę przyrodniczo-edukacyjną w rezerwacie Spała. Nie oznacza to jednak swobody poruszania się po całych 102,70 hektara chronionego terenu. Należy korzystać tylko z legalnie udostępnionych tras, respektować tablice ochronne i nie wchodzić do stref wyłączonych z ruchu. Na trasach naturalnych mogą występować śliskie korzenie, nierówności i podmokłe fragmenty. Przed wycieczką warto sprawdzić aktualny przebieg ścieżki i ograniczenia związane z ochroną przyrody lub pracami leśnymi.

Rezerwat a Spalski Park Krajobrazowy

Spała należy do trzech rezerwatów położonych na terenie Spalskiego Parku Krajobrazowego, obok Konewki i Żądłowic. Rezerwat jest znacznie mniejszy niż cały park krajobrazowy i ma własny, bardziej szczegółowy reżim ochrony. Poznawanie go można połączyć ze spacerem po miejscowości Spała, wyprawą nad Pilicę lub poznawaniem historii tutejszej rezydencji myśliwskiej. Nie należy jednak utożsamiać nazw „Spała”, „Lasy Spalskie”, „Spalski Park Krajobrazowy” i „rezerwat Spała”, ponieważ odnoszą się do różnych obszarów.

Lokalizacja i wiarygodne informacje dla odwiedzających

Rezerwat położony jest na terenie leśnym niedaleko Spały w gminie Inowłódz. Nie ma tu tradycyjnego adresu ulicznego ani punktu sprzedaży biletów, dlatego w danych lokalizacyjnych lepiej wskazać nazwę obszaru i najbliższą miejscowość niż wymyślać numer posesji. Za wiarygodne informacje o granicach, sposobach ochrony i aktualnym udostępnianiu odpowiadają między innymi Nadleśnictwo Spała oraz Regionalna Dyrekcja Ochrony Środowiska w Łodzi. Przed wizytą warto skorzystać z ich map i informacji terenowych.