Studenckie Radio Żak Politechniki Łódzkiej

Studenckie Radio Żak Politechniki Łódzkiej należy do najstarszych rozgłośni akademickich w Polsce. Za datę rozpoczęcia działalności uznaje się 18 maja 1959 roku. Początkowo był to radiowęzeł obejmujący zasięgiem tylko jeden dom studencki Politechniki Łódzkiej, dzisiejszy III Dom Studenta. Radio działało wówczas jako agenda Zrzeszenia Studentów Polskich i miało przede wszystkim integrować mieszkańców osiedla akademickiego oraz tworzyć przestrzeń dla informacji, muzyki i studenckiej twórczości.

W 1966 roku nastąpił ważny etap rozwoju technicznego i organizacyjnego. Studenci Aleksander Cieślak i Witold Krawczyk samodzielnie wykonali pierwszy stół mikserski, a radiowęzeł przeniósł się do nowych pomieszczeń ze studiem. W tym okresie przyjął nazwę Studio Radiowe „Żak” i zaczął docierać do całego Osiedla Akademickiego Politechniki Łódzkiej. Zasięg obejmował wtedy ponad dwa tysiące mieszkańców domów studenckich, a radio przestało być wyłącznie niewielką inicjatywą kilku pasjonatów.

Żak od początku wyróżniał się dużą swobodą twórczą. Humor, aluzja i komentarz do życia studenckiego były ważną częścią programu, co szczególnie uwidoczniło się podczas wydarzeń 1968 roku. Na początku lat siedemdziesiątych radio przeżywało okres bardzo dużej popularności; według zachowanej historii rozgłośni w latach 1970–1972 działały w niej aż 102 osoby. W 1974 roku przyjęto nazwę Studenckie Radio „Żak”, a stacja została współorganizatorem pierwszego festiwalu YAPA, z którym pozostaje związana do dziś.

W kolejnych latach radio mocno uczestniczyło w życiu Politechniki Łódzkiej. Obsługiwało juwenalia, imprezy studenckie, koncerty i wydarzenia na osiedlu akademickim, prowadziło nagłośnienie i dokumentowało aktywność środowiska studenckiego. Szczególnym momentem był styczeń 1981 roku, gdy podczas strajku okupacyjnego na uczelni Żak stał się ważnym centrum informacji. Redaktorzy przekazywali wiadomości pomiędzy Politechniką Łódzką a Uniwersytetem Łódzkim, gdzie trwały rozmowy z przedstawicielami władz państwowych.

Stan wojenny oznaczał zamknięcie rozgłośni akademickich. W grudniu 1981 roku działalność Żaka została wstrzymana, jednak pracownikom udało się ocalić część archiwalnych taśm i materiałów. Po wznowieniu pracy radio ponownie rozwijało własny program. Kolejny kryzys nastąpił w 1986 roku, kiedy władze uczelni chciały wprowadzić rozwiązania ograniczające samodzielność programową. Zespół podjął decyzję o warunkowym rozwiązaniu radia i nadał 50-godzinny program pożegnalny. Po osiągnięciu kompromisu działalność wznowiono w marcu 1986 roku.

Przez pierwsze dekady Żak działał wyłącznie jako radiowęzeł akademicki. Przełom nastąpił 1 października 1996 roku, gdy rozgłośnia rozpoczęła regularne nadawanie w eterze na częstotliwości 88,8 MHz. Początkowo program FM trwał tylko cztery godziny dziennie, lecz z czasem pasmo było stopniowo rozszerzane. Dokładnie dziewięć lat później, 1 października 2005 roku, Żak przeszedł na emisję całodobową. Od tego momentu 88,8 FM stało się stałym punktem łódzkiego eteru.

Obecny program ma charakter akademicki i autorski. W ramówce znajdują się audycje muzyczne, kulturalne, społeczne, sportowe i publicystyczne. Duże znaczenie ma muzyka spoza najbardziej komercyjnego obiegu: alternatywa, elektronika, jazz, rock, muzyka eksperymentalna i inne gatunki prezentowane przez prowadzących. Radio podkreśla, że jego członkowie pracują społecznie i nie pobierają wynagrodzenia, a działalność opiera się na wolontariacie studentów. Żak nie emituje klasycznych reklam i zachowuje charakter niekomercyjnej rozgłośni akademickiej.

Radio jest także miejscem praktycznej nauki pracy z dźwiękiem i mediami. Studenci uczą się prowadzenia audycji, realizacji technicznej, montażu, pracy reporterskiej, nagrywania koncertów i organizowania wydarzeń. Wielu dawnych Żakowców kontynuowało później zawodową działalność w polskich mediach. Z rozgłośnią związany był między innymi Marek Niedźwiecki, a historia stacji wymienia także innych późniejszych dziennikarzy i radiowców. Taśmoteka Żaka należy do znaczących archiwów polskiej muzyki studenckiej i turystycznej.

Poza emisją radiową Żak współtworzy i patronuje wydarzeniom kulturalnym. Od lat pozostaje związany z Ogólnopolskim Studenckim Przeglądem Piosenki Turystycznej YAPA, uczestniczy w koncertach i festiwalach oraz prowadzi własne wydarzenia w studiu. Rozgłośnia zajmuje się także nagłaśnianiem, realizacją i rejestracją koncertów. W 2026 roku prowadzi projekt dofinansowany przez Fundację Politechniki Łódzkiej, którego celem jest promocja uczelni, rozwijanie kompetencji i wspieranie kultury studenckiej.

Współczesny Żak można słuchać całodobowo na 88,8 FM w Łodzi i okolicach oraz przez internet. Stacja rozwija także własną aplikację i udostępnia archiwalne retransmisje programu. Aktualna koncesja KRRiT nr 562/K/2023-R została wydana 9 czerwca 2023 roku i obowiązuje do 17 listopada 2033 roku; nadawcą programu jest Politechnika Łódzka. Po ponad sześciu dekadach działalności Żak pozostaje wyjątkowym połączeniem radia, organizacji studenckiej, laboratorium praktycznych umiejętności medialnych i kroniki kolejnych pokoleń łódzkiego środowiska akademickiego.