Trasa Turystyczna „Bunkier w Konewce”

Trasa Turystyczna „Bunkier w Konewce” obejmuje jeden z najcenniejszych i najlepiej zachowanych obiektów niemieckiej infrastruktury wojskowej z okresu II wojny światowej na terenie województwa łódzkiego. Kompleks powstał w ramach przedsięwzięcia „Anlage Mitte”, przygotowywanego jako umocnione zaplecze stanowiska dowodzenia dla Grupy Armii „Środek”. Prace przy obiektach w Konewce i pobliskim Jeleniu rozpoczęto na początku lat 40., a do czerwca 1941 roku ukończono dwa potężne zespoły schronów kolejowych wraz z infrastrukturą techniczną.

Najważniejszym elementem kompleksu w Konewce jest prosty żelbetowy schron kolejowy o długości 380 metrów. Jego przekrój ma formę ostrołuku, a wewnątrz zachowano przestrzeń dla torowiska oraz boczny korytarz z pomieszczeniami obsługi, oddzielanymi hermetycznymi drzwiami. Obiekt projektowano tak, aby mógł przyjąć cały pociąg sztabowy i chronić go przed bombardowaniem oraz skutkami ataku gazowego. Zaplecze stanowiły schrony techniczne mieszczące elektrownię, kotłownię, hydrofornię i urządzenia wentylacyjne, a część z nich połączono z głównym schronem podziemnymi kanałami.

Kompleks nie odegrał ostatecznie roli, do której był pierwotnie projektowany. W 1944 roku, wobec rosnącego zagrożenia nalotami, schrony w Konewce i Jeleniu wykorzystywano jako magazyny oraz zaplecze remontowe związane z tomaszowską filią Daimler-Benz Flugmotorenwerke, zajmującą się odzyskiwaniem części z uszkodzonych silników lotniczych. Pod koniec wojny teren służył również jako skład bomb i amunicji lotniczej. W styczniu 1945 roku niemiecka załoga opuściła Konewkę; schron był zaminowany, lecz nie został wysadzony. Wiosną 1945 roku polscy saperzy rozpoczęli usuwanie pozostawionej amunicji, a rok później część wyposażenia technicznego zdemontowano i wywieziono do odbudowywanych zakładów.

Po wojnie obiekty miały kolejne funkcje użytkowe. W latach 50. schrony wykorzystywano jako magazyny, a od lat 70. do końca XX wieku kompleksem w Konewce dysponowało wojsko. Nowy etap rozpoczął się w 2005 roku, kiedy uruchomiono tu Trasę Turystyczną „Bunkier w Konewce”. Już w 2006 roku trasa otrzymała certyfikat Polskiej Organizacji Turystycznej dla najlepszego produktu turystycznego, a w 2025 roku obchodziła 20-lecie działalności.

Obecnie zwiedzający mogą wejść do całego 380-metrowego schronu kolejowego, zobaczyć ekspozycję militariów, pojazdy wojskowe, modele schronów i pociągów sztabowych oraz wystawy dotyczące fortyfikacji i II wojny światowej. Udostępnione są również schrony techniczne i 80-metrowy podziemny kanał łączący schron kolejowy z dawną elektrownią. Kanał jest zamykany w sezonie zimowym ze względu na zimujące nietoperze; podczas liczenia w 2026 roku w kompleksie stwierdzono 770 osobników kilku gatunków.

Bunkier w Konewce ma dziś znaczenie wykraczające poza funkcję pojedynczej atrakcji turystycznej. Jest miejscem edukacji historycznej, jednym z najważniejszych punktów turystyki militarnej w regionie oraz zachowanym przykładem ogromnej skali wojennej infrastruktury technicznej. Położenie w lasach Spalskiego Parku Krajobrazowego, kilka kilometrów od Spały, łączy walory historyczne obiektu z jednym z najczęściej odwiedzanych obszarów turystycznych powiatu tomaszowskiego.