Wojewódzka Biblioteka Publiczna im. Marszałka Józefa Piłsudskiego w Łodzi

Wojewódzka Biblioteka Publiczna im. Marszałka Józefa Piłsudskiego w Łodzi jest jedną z najstarszych i najważniejszych regionalnych instytucji książki w województwie łódzkim. Jej początki przypadają na okres I wojny światowej, kiedy środowiska społeczne i oświatowe zabiegały o stworzenie ogólnodostępnego księgozbioru. W 1916 roku powołano Towarzystwo Biblioteki Publicznej w Łodzi, a 11 października 1917 roku otwarto bibliotekę przy ul. Piotrkowskiej 150. Pierwsze pomieszczenia udostępnił kupiec Wilhelm Hordliczka. Wkrótce książnicę przeniesiono na ul. św. Andrzeja 14, znaną dziś jako ul. Andrzeja Struga. W styczniu 1922 roku placówkę przejął magistrat, nadając jej trwałe podstawy miejskiej instytucji publicznej.

Wraz z rosnącym księgozbiorem przedwojenna siedziba okazała się niewystarczająca. Po śmierci Józefa Piłsudskiego w maju 1935 roku Związek Przemysłu Włókienniczego w Państwie Polskim wysunął inicjatywę wzniesienia gmachu biblioteki upamiętniającego marszałka. Wybrano projekt warszawskiego architekta Jerzego Wierzbickiego. Uroczystość poświęcenia kamienia węgielnego przy ul. Gdańskiej odbyła się 14 maja 1938 roku. Powstający budynek miał być jednocześnie nowoczesną instytucją oświatową i trwałym pomnikiem patrona, ufundowanym dzięki zaangażowaniu środowiska przemysłowego Łodzi.

Wybuch II wojny światowej przerwał realizację inwestycji, a okupacja spowodowała straty i rozproszenie części zbiorów. Po zakończeniu wojny biblioteka wznowiła działalność czytelniczą już 28 maja 1945 roku w pomieszczeniach przy ul. Andrzeja. Prace przy nowej siedzibie kontynuowano w trudnych powojennych warunkach. 6 listopada 1949 roku uroczyście otwarto gmach przy ul. Gdańskiej. W realiach politycznych Polski Ludowej instytucja otrzymała imię Ludwika Waryńskiego; historyczne imię Marszałka Józefa Piłsudskiego przywrócono 15 maja 1990 roku. Archiwalną chronologię wydarzeń i fotografie budynku publikuje oficjalna historia biblioteki.

Kolejne dekady przyniosły zmiany organizacyjne. W 1975 roku, po reformie podziału administracyjnego kraju, biblioteka uzyskała status placówki wojewódzkiej. Od 1991 roku funkcjonowała jako Wojewódzka i Miejska Biblioteka Publiczna im. Marszałka Józefa Piłsudskiego. Obecna nazwa — Wojewódzka Biblioteka Publiczna im. Marszałka Józefa Piłsudskiego w Łodzi — obowiązuje od 1 stycznia 2013 roku. Organizatorem instytucji jest Samorząd Województwa Łódzkiego. Należy ją odróżnić od Biblioteki Miejskiej w Łodzi, która stanowi inną instytucję i prowadzi sieć lokalnych filii.

Współczesna działalność książnicy wykracza daleko poza wypożyczanie książek. Funkcjonują tu czytelnie, działy informacji naukowej, regionaliów i bibliografii, zbiory specjalne oraz materiały audiowizualne. Zasób obejmuje publikacje współczesne, dawne druki, czasopisma, rękopisy, fotografie, pocztówki, mapy i dokumenty związane z dziejami regionu. Istotne miejsce zajmuje opracowywanie bibliografii województwa łódzkiego, dzięki której badacze, regionaliści i mieszkańcy mogą docierać do informacji o historii poszczególnych miast, miejscowości i społeczności. Biblioteka pełni także funkcje metodyczne i wspierające wobec bibliotek publicznych regionu.

Jednym z ważnych przedsięwzięć biblioteki jest Biblioteka Cyfrowa – Regionalia Ziemi Łódzkiej. Udostępnia ona w internecie zdigitalizowane czasopisma, publikacje, materiały ikonograficzne i inne źródła do dziejów Łodzi oraz województwa. Zbiory elektroniczne pozwalają poznawać dawne życie miasta poprzez historyczną prasę, a jednocześnie ograniczają konieczność korzystania z delikatnych oryginałów. Wybrane materiały można przeglądać w serwisie Regionalia Ziemi Łódzkiej. Digitalizacja ma szczególne znaczenie dla zachowania lokalnej pamięci i pracy nad historią przemysłowej, wielokulturowej Łodzi.

Wojewódzka Biblioteka Publiczna organizuje spotkania autorskie, wystawy, warsztaty, wykłady i inne wydarzenia związane z literaturą oraz kulturą. Prowadzi także działania popularyzujące publikacje o województwie łódzkim, w tym inicjatywy takie jak nagroda „Złoty Ekslibris”. Z placówki korzystają czytelnicy indywidualni, uczniowie i studenci, nauczyciele, badacze historii miasta oraz osoby szukające materiałów źródłowych. Poszczególne działy i czytelnie mogą mieć różne zasady udostępniania zbiorów, dlatego przed wizytą warto skorzystać z oficjalnych informacji kontaktowych biblioteki.