Miejska Biblioteka Publiczna im. Jana Lorentowicza w Pabianicach

Miejska Biblioteka Publiczna im. Jana Lorentowicza w Pabianicach jest najstarszą i największą biblioteką publiczną miasta oraz jedną z instytucji, które najlepiej pokazują rozwój lokalnego czytelnictwa od czasów przemysłowych Pabianic po współczesność. Jej oficjalne otwarcie nastąpiło 22 stycznia 1937 roku, jednak tradycje publicznego udostępniania książek w mieście są znacznie starsze. Już na początku XX wieku powstawały biblioteki i czytelnie związane z organizacjami oświatowymi, stowarzyszeniami robotniczymi oraz dużymi pabianickimi zakładami przemysłowymi. Rozwój miasta fabrycznego tworzył zapotrzebowanie nie tylko na szkoły i prasę, lecz również na miejsca samokształcenia dostępne dla robotników, młodzieży i rosnącej grupy mieszkańców zainteresowanych kulturą.

Duże znaczenie dla tych tradycji miała Polska Macierz Szkolna, która w 1905 roku rozpoczęła organizowanie biblioteki oświatowej. Po rozwiązaniu organizacji księgozbiór przejęło Pabianickie Towarzystwo Naukowe, prowadzące bibliotekę, czytelnię, odczyty i działalność edukacyjną. Po odzyskaniu niepodległości ponownie rozwijano księgozbiór Polskiej Macierzy Szkolnej, który w 1918 roku liczył niemal trzy tysiące tomów. Równolegle funkcjonowały biblioteki fabryczne. Jedną z najważniejszych prowadziło Towarzystwo Akcyjne Pabianickich Fabryk Wyrobów Bawełnianych Krusche i Ender, którego pracownicy mogli korzystać z literatury pięknej, fachowej i naukowej. Ta różnorodność inicjatyw stworzyła w mieście środowisko, z którego później wyrastała samorządowa biblioteka publiczna.

Pomysł utworzenia biblioteki miejskiej finansowanej przez samorząd pojawił się w Radzie Miejskiej już w 1925 roku. Droga do jego realizacji trwała jednak ponad dekadę. Zbierano książki wśród mieszkańców, pozyskiwano dary i dublety z innych bibliotek, a zgromadzony księgozbiór porządkowano i katalogowano. W 1934 roku rozpoczęto udostępnianie części książek w miejskiej czytelni przy ul. Kościuszki 7. Rosnące zainteresowanie mieszkańców szybko pokazało, że potrzebny jest większy lokal. Biblioteka otrzymała pomieszczenia w Domu Ludowym, a samorząd przeznaczył środki na zakup nowych książek i przygotowanie profesjonalnie zorganizowanej placówki.

Otwarcie Miejskiej Biblioteki Publicznej 22 stycznia 1937 roku było ważnym wydarzeniem dla lokalnej oświaty. Nowa placówka posiadała wypożyczalnię, czytelnię z prasą i księgozbiorem podręcznym oraz przestrzeń do pracy kulturalno-oświatowej. W chwili otwarcia zbiór liczył niewiele ponad dwa tysiące woluminów, a do połowy 1939 roku wzrósł do około 4,5 tysiąca. Biblioteka szybko zdobywała czytelników i w ostatnich latach przed wojną notowała ponad 34 tysiące wypożyczeń rocznie. Księgozbiór powiększał się dzięki zakupom miejskim i darom, w tym przekazywanym przez mieszkańców oraz miejscowe przedsiębiorstwa.

Rozwój biblioteki przerwał wybuch II wojny światowej. Po włączeniu Pabianic do terenów okupowanych przez III Rzeszę polskie instytucje kulturalne i oświatowe były likwidowane, a książki konfiskowane i niszczone. Część zbiorów miejskiej biblioteki trafiła do miejscowej papierni, pozostałe zostały zmagazynowane, a tylko niewielką liczbę udało się uratować poprzez przekazanie książek czytelnikom. Zniszczeniu uległa także dokumentacja placówki. Odbudowa rozpoczęła się natychmiast po zakończeniu okupacji. Biblioteka wznowiła działalność 1 kwietnia 1945 roku, dysponując wówczas około 4200 książkami. W jej powojennych zbiorach znalazły się także fragmenty księgozbiorów wcześniejszych pabianickich bibliotek, w tym Polskiej Macierzy Szkolnej oraz firmy Krusche i Ender.

W kolejnych dekadach biblioteka rozbudowywała zbiory, sieć placówek i zakres działalności. Jej patronem został Jan Lorentowicz, urodzony w Pabianicach w 1868 roku krytyk literacki i teatralny, publicysta, teatrolog i członek Polskiej Akademii Literatury. Wybór patrona podkreśla lokalne związki instytucji z historią literatury i kultury. Współczesna sieć MBP obejmuje główną siedzibę przy ul. św. Jana 10 oraz filie nr 2, 4, 5 i 6. Jedna z placówek działa w Pabianickim Centrum Medycznym, a wypożyczalnia dla dzieci i młodzieży funkcjonuje przy głównej siedzibie.

Od 2001 roku Miejska Biblioteka Publiczna realizuje również zadania biblioteki powiatowej dla Powiatu Pabianickiego. Oznacza to szerszą odpowiedzialność niż obsługa czytelników w samych Pabianicach. Instytucja gromadzi materiały dotyczące regionu, prowadzi informację bibliograficzną, wspiera obieg wypożyczeń międzybibliotecznych, rozwija bibliografię regionalną oraz zapewnia pomoc instrukcyjno-metodyczną bibliotekom działającym na terenie powiatu. Pełni więc funkcję lokalnego centrum wiedzy o Pabianicach i otaczających je gminach, a nie wyłącznie klasycznej wypożyczalni książek.

Dzisiejsza biblioteka łączy tradycyjne udostępnianie książek z usługami cyfrowymi i działalnością kulturalną. Czytelnicy mogą korzystać z katalogu internetowego i kont bibliotecznych online, zamawiać i przedłużać książki, korzystać z e-booków w ramach konsorcjum bibliotek województwa łódzkiego oraz z zasobów Academiki. W placówkach dostępne są czasopisma, materiały multimedialne, książki mówione, gry oraz usługi komputerowe. Biblioteka prowadzi również bibliografię regionalną i oferuje dostarczanie książek do domów osób przewlekle chorych lub z niepełnosprawnościami.

Równie ważna jest działalność wydarzeniowa. W bibliotece odbywają się spotkania autorskie, Dyskusyjne Kluby Książki, zajęcia dla dzieci, kluby literackie i filmowe, spotkania podróżnicze, konkursy, kiermasze oraz inicjatywy wakacyjne. W sezonie letnim książki można znaleźć również w biblioteczkach plenerowych w parku im. Juliusza Słowackiego i na terenie MOSiR. Takie działania pokazują zmianę roli współczesnej biblioteki: obok gromadzenia i wypożyczania zbiorów coraz ważniejsze stają się edukacja, integracja mieszkańców, dostęp do informacji oraz tworzenie przestrzeni dla lokalnego życia kulturalnego.

Znaczenie Miejskiej Biblioteki Publicznej im. Jana Lorentowicza wynika z połączenia niemal dziewięćdziesięcioletniej historii samorządowej placówki z tradycjami pabianickiego czytelnictwa sięgającymi początków XX wieku. Instytucja przetrwała zniszczenie przedwojennego księgozbioru, odbudowała działalność po 1945 roku, rozwinęła sieć filii i przejęła zadania o znaczeniu powiatowym. Dziś pozostaje miejscem, w którym spotykają się historia przemysłowych Pabianic, regionalna dokumentacja, literatura, edukacja i współczesne usługi cyfrowe. Z punktu widzenia miasta i powiatu jest nie tylko biblioteką, ale trwałym elementem lokalnej infrastruktury kulturalnej i pamięci o dorobku kolejnych pokoleń pabianiczan.