Most spawany na rzece Słudwi w Maurzycach – pierwszy spawany most drogowy na świecie

Most spawany na rzece Słudwi w Maurzycach, w gminie Zduny koło Łowicza, jest jednym z najważniejszych polskich zabytków techniki XX wieku. Oddany do użytku 12 sierpnia 1929 roku obiekt uznaje się za pierwszy na świecie most drogowy o całkowicie spawanej konstrukcji stalowej. Nie był jedynie lokalną przeprawą: stał się praktycznym dowodem, że przy budowie mostów można zastąpić tradycyjne połączenia nitowane spoinami i w ten sposób istotnie zmienić projektowanie stalowych konstrukcji.

Projekt i wykonanie. Autorem pionierskiej koncepcji był prof. Stefan Bryła (1886–1943), inżynier, naukowiec i propagator spawalnictwa konstrukcyjnego. W przygotowaniu projektu uczestniczyli również inżynierowie Władysław Tryliński i Wenczesław Poniż. Konstrukcję wykonano w latach 1928–1929 z udziałem przedsiębiorstwa K. Rudzki i S-ka, którego zakład przygotował znaczną część stalowych elementów. Prefabrykowane części dowożono na miejsce, gdzie prowadzono montaż oraz spawanie połączeń. Dla tego przedsięwzięcia opracowano pionierskie przepisy dotyczące elektrycznego spawania konstrukcji stalowych.

Dlaczego technologia była przełomowa? Na przełomie XIX i XX wieku elementy mostów stalowych łączono zwykle nitami. W Maurzycach zastosowano układ kratownicowy, w którym połączenia zasadniczych elementów wykonano za pomocą spawania elektrycznego. Ograniczyło to zużycie stali: porównywalna konstrukcja nitowana miałaby masę około 70 ton, podczas gdy most Bryły ważył około 55–56 ton. W opracowaniach podawana jest długość około 27–28 metrów, zależnie od przyjętego sposobu pomiaru. Nowatorska realizacja zwróciła uwagę zagranicznych inżynierów i trafiła do międzynarodowej literatury technicznej. Była ważnym krokiem na drodze do upowszechnienia spawanych mostów i stalowych budynków.

Zmiana funkcji i przesunięcie mostu. Pierwotnie przeprawa obsługiwała ruch na ważnym szlaku Warszawa–Poznań, odpowiadającym dzisiejszej drodze krajowej nr 92. Zwiększający się ruch drogowy wymagał później szerszej, nowoczesnej przeprawy. Zabytkową konstrukcję odsunięto więc od głównego przebiegu trasy o około 20 metrów i zastąpiono nowym mostem. Narodowy Instytut Dziedzictwa wskazuje przesunięcie w 1976 roku; w części opracowań turystycznych pojawia się rok 1977. Dziś dawny most jest zachowany jako samodzielny obiekt historyczny, a nie element bieżącego ruchu samochodowego.

Ochrona i konserwacja. Most znajduje się w rejestrze zabytków od 22 listopada 1968 roku (nr 1031). W latach 2008–2009 przeprowadzono jego gruntowną konserwację: oczyszczono i zabezpieczono stal, odtworzono zabezpieczenia malarskie oraz urządzono nawierzchnię z granitowej kostki i chodniki. Konstrukcja pozostaje czytelnym świadectwem oryginalnej technologii spawalniczej. W maju 2025 roku GDDKiA informowała o inicjatywie uznania mostu za Pomnik Historii, traktowanej jako potencjalny etap starań o międzynarodowe docenienie zabytku. Nie oznaczało to wpisania obiektu na listę UNESCO.

Most jako miejsce poznawania historii regionu. Zabytkowa przeprawa leży nad Słudwią, około 20 metrów na północ od drogi krajowej nr 92, między Maurzycami a Niedźwiadą. Według Narodowego Instytutu Dziedzictwa jest dostępna przez cały rok. W tej samej miejscowości można poznać inne oblicze historii ziemi łowickiej, odwiedzając Łowicki Park Etnograficzny w Maurzycach. Oba miejsca opowiadają o różnych dziedzinach dziedzictwa: jedno o nowoczesnej myśli inżynieryjnej, drugie o tradycyjnej kulturze wsi.

Dokumentacja historyczna: Narodowy Instytut Dziedzictwa – karta mostu, GDDKiA – znaczenie mostu i inicjatywa ochrony oraz Politechnika Warszawska – biografia Stefana Bryły.