Pałac Ruszkowskich i Błeszyńskich w Złoczewie – rezydencja z XVII wieku

Rezydencja, od której zmieniał się Złoczew

Pałac Ruszkowskich i Błeszyńskich przy ul. Szkolnej 16 w Złoczewie jest jednym z najważniejszych zachowanych obiektów świeckiej architektury historycznej w powiecie sieradzkim. Dawna rezydencja właścicieli dóbr pełni obecnie funkcje administracyjne – mieści się tu Urząd Miejski. Zachowany zespół obejmuje główny budynek pałacowy i boczne oficyny, przypominając o okresie, w którym Złoczew powstawał jako miasto o własnym układzie przestrzennym.

Fundacja Andrzeja Ruszkowskiego w latach 1614–1617

Fundatorem pierwotnego dworu-pałacu był Andrzej Ruszkowski z Rokszyc, miecznik kaliski i właściciel miejscowych dóbr. Jego ambicją było uczynienie Złoczewa ośrodkiem rzemieślniczo-handlowym oraz reprezentacyjną siedzibą rodu. W 1605 roku Zygmunt III Waza nadał miejscowości prawa miejskie. W następnych latach powstały najważniejsze murowane budowle miasta, w tym rezydencja budowana w latach 1614–1617 oraz kościoły związane z fundacjami rodziny.

Pierwotny budynek miał cechy późnorenesansowej rezydencji szlacheckiej. Według dokumentacji Narodowego Instytutu Dziedzictwa był piętrowy, z sienią na osi i symetrycznym układem pomieszczeń. Jego budowa przypada na czas przemian polskich miast prywatnych, w których siedziba właściciela, rynek i obiekty sakralne tworzyły podstawę układu urbanistycznego.

Przebudowy w czasach Błeszyńskich

Wygląd zachowanego pałacu jest wynikiem późniejszych remontów i przebudów. Na przełomie XVIII i XIX wieku, z inicjatywy Ignacego Błeszyńskiego, architekt Bartłomiej Nobliński przekształcił wnętrza oraz założenie otaczające rezydencję. Powstały m.in. boczne oficyny i ćwierćkoliste galerie łączące zabudowania, z których część nie zachowała się do współczesności. Kolejne zmiany miały miejsce również w okresie II wojny światowej.

Główny budynek wyróżnia się prostokątnym korpusem oraz ryzalitem w osi fasady. W części ogrodowej znajduje się balkon wsparty na kolumnach. Pozostałości dawnego układu dziedzińca, boczne skrzydła i historyczne detale nadają zespołowi znaczenie zarówno architektoniczne, jak i urbanistyczne. Dokumentacja konserwatorska opisuje zachowaną historyczną stolarkę oraz kolejne warstwy przebudowy.

Zabytek i współczesna funkcja urzędowa

Pałac nie jest ogólnodostępnym muzeum z ekspozycją i stałymi terminami oprowadzania. Mieści Urząd Miejski w Złoczewie, dlatego godziny pracy urzędu nie są automatycznie godzinami zwiedzania pomieszczeń historycznych. Z zewnątrz można poznać bryłę dawnej rezydencji i jej usytuowanie w mieście; możliwość wejścia do poszczególnych części kompleksu należy wcześniej uzgodnić z gospodarzem obiektu.

Pałac jest ważnym punktem na mapie zabytków zachodniego województwa łódzkiego. Jego historię najlepiej poznawać razem z dziejami Złoczewa, uzyskaniem praw miejskich w 1605 roku oraz zachowanymi obiektami sakralnymi fundowanymi przez Ruszkowskich. Wiarygodne opisy historyczne znajdują się w publikacjach Gminy Złoczew i dokumentacji portalu Zabytek.pl.