Muzeum im. Jerzego Dunin-Borkowskiego w Krośniewicach

Muzeum im. Jerzego Dunin-Borkowskiego w Krośniewicach jest instytucją kultury o wyjątkowym charakterze kolekcjonerskim. Mieści się przy Placu Wolności 1 w zabytkowym zespole dawnego zajazdu z początku XIX wieku. Jego historia wyrasta z prywatnej pasji Jerzego Dunin-Borkowskiego, jednego z najbardziej znanych polskich kolekcjonerów XX wieku. W ciągu kilkudziesięciu lat zgromadził on około 15 tysięcy dzieł sztuki, wyrobów rzemiosła artystycznego, archiwaliów, numizmatów i pamiątek po wybitnych Polakach, a także rozbudowany księgozbiór obejmujący m.in. stare druki i inkunabuły. Zbiory te stały się podstawą współczesnego muzeum.

Jerzy Dunin-Borkowski urodził się w 1908 roku i od młodości rozwijał zainteresowania sztuką, historią i pamiątkami rodzinnymi. Około 1926 roku jego ojciec, Władysław Dunin-Borkowski, nabył w Krośniewicach kompleks dawnego zajazdu. W budynku działały później m.in. sklep, wytwórnia wód gazowanych i „Apteka pod Łabędziem”, a na piętrze znajdowało się mieszkanie rodziny. Po 1950 roku właśnie tam Jerzy Dunin-Borkowski zaczął udostępniać swoją kolekcję zwiedzającym. Prywatne „Muzeum nad Apteką” szybko zdobyło rozgłos i przez lata przyciągało kolekcjonerów, muzealników, ludzi nauki, kultury i polityki.

Pozycję Dunin-Borkowskiego w środowisku kolekcjonerskim podkreśliło nadanie mu w 1965 roku buławy i honorowego tytułu „Hetmana Kolekcjonerów Polskich”. Pod koniec lat 60. ustanowił również pierścień „Digno amicitiae”, czyli „Godny przyjaźni”, którym honorował wybitnych kolekcjonerów i przyjaciół domu. Współczesne muzeum kontynuuje tę tradycję. Od 2002 roku przyznawana jest Honorowa Nagroda Hetmana Kolekcjonerów Polskich Jerzego Dunin-Borkowskiego, wręczana osobom, instytucjom i stowarzyszeniom szczególnie zasłużonym dla kolekcjonerstwa oraz ochrony pamiątek polskiej kultury.

24 września 1978 roku Jerzy Dunin-Borkowski przekazał prawie całą swoją wielotysięczną kolekcję państwu. Zarządzeniem Ministra Kultury z 28 listopada 1978 roku powstało Muzeum im. Jerzego Dunin-Borkowskiego w Krośniewicach jako oddział Muzeum Narodowego w Warszawie, a fundator został jego dożywotnim kuratorem. Rok później Muzeum Narodowe kupiło cały kompleks dawnego zajazdu z przeznaczeniem na siedzibę nowej placówki. W kolejnych latach adaptowano dawne stajnie i wozownie, przenosząc do nich część ekspozycji, podczas gdy historyczne wnętrza mieszkania kolekcjonera nadal zachowywały charakter prywatnego „Muzeum nad Apteką”.

Po śmierci Jerzego Dunin-Borkowskiego w 1992 roku przygotowano nową aranżację ekspozycji stałych, otwartą uroczyście 7 kwietnia 1994 roku. W 1995 roku muzeum przestało być oddziałem Muzeum Narodowego w Warszawie i stało się samodzielną instytucją. Od 1996 roku funkcjonowało jako instytucja wojewódzka, a po reformie administracyjnej z 1999 roku jego organizatorem został Powiat Kutnowski. Dzisiejsza działalność pozostaje silnie związana z ideą kolekcjonerstwa, ale obejmuje również edukację regionalną, historię sztuki, pamięć o wybitnych Polakach oraz ochronę zabytkowego zespołu budynków w centrum Krośniewic.

Ekspozycja stała zachowuje atmosferę dawnego domu kolekcjonera. Zwiedzający mogą oglądać m.in. Gabinet Kolekcjonera, salonik oraz sale poświęcone ważnym postaciom polskiej historii. W zbiorach znajdują się obrazy, grafiki, rzeźby, meble, porcelana, srebra, medale, monety, dokumenty, fotografie i pamiątki osobiste. Osobne miejsce zajmują materiały związane z generałami Władysławem Sikorskim i Władysławem Andersem. Muzeum prezentuje również wystawy czasowe poświęcone sztuce, rzemiosłu artystycznemu, numizmatyce, porcelanie oraz różnym formom prywatnego kolekcjonerstwa.

Ważnym wydarzeniem pozostaje Ogólnopolskie Święto Kolekcjonerów. W czerwcu 2026 roku do Krośniewic ponownie przyjechali kolekcjonerzy z różnych części Polski, a program obejmował m.in. prezentację prywatnej kolekcji śląskiej porcelany, spotkania z ekspertami rynku sztuki, opowieści o tradycjach kawalerii i Targi Kolekcjonerskie „Na skrzyżowaniu”. Muzeum prowadzi również konkursy, lekcje muzealne, warsztaty, Noc Muzeów i projekty związane z historią powiatu kutnowskiego. Bieżący program pokazuje, że placówka nadal aktywnie wykorzystuje kolekcję jako punkt wyjścia do edukacji i spotkań międzypokoleniowych.

Istotnym kierunkiem ostatnich lat była poprawa stanu zabytkowych budynków. Powiat Kutnowski realizował projekt termomodernizacji i robót remontowych zespołu muzealnego, którego wartość planowano na około 3,6 mln zł. Prace miały poprawić warunki użytkowania obiektu i ograniczyć straty energii, przy zachowaniu jego historycznego charakteru. Takie inwestycje są szczególnie ważne w przypadku muzeum działającego w dawnym zajeździe, ponieważ warunki techniczne budynku wpływają zarówno na komfort zwiedzających, jak i bezpieczeństwo przechowywanych zbiorów.

Muzeum im. Jerzego Dunin-Borkowskiego ma znaczenie wykraczające poza skalę niewielkich Krośniewic. Jest jednym z nielicznych polskich muzeów, których tożsamość została zbudowana bezpośrednio wokół wielkiej prywatnej kolekcji i historii rodzimego ruchu kolekcjonerskiego. Od „Muzeum nad Apteką”, przez przekazanie zbiorów państwu w 1978 roku i okres funkcjonowania w strukturach Muzeum Narodowego, po współczesną instytucję Powiatu Kutnowskiego – placówka zachowuje ciągłość idei jej fundatora. Dziś łączy ochronę dziedzictwa z działalnością wystawienniczą, edukacją i podtrzymywaniem tradycji kolekcjonerstwa jako ważnego elementu polskiej kultury.