Park im. Jana Matejki w Łodzi – francuski ogród z 1924 roku

Park Matejki – niewielki ogród o wielkim pomyśle

Park im. Jana Matejki leży w Łodzi między ulicą Gabriela Narutowicza, ulicą Jana Matejki i terenem szpitala im. Norberta Barlickiego. W przeciwieństwie do rozległych parków krajobrazowych miasta jego kompozycja jest formalna, oparta na wyraźnej osi symetrii i geometrycznych nasadzeniach. W centrum rozciąga się prostokątny trawnik otoczony rabatami kwiatowymi. Alejki, strzyżone krzewy i szpalery drzew tworzą charakterystyczną przestrzeń niewielkiego ogrodu francuskiego, nietypową dla większości łódzkich terenów zieleni.

Pomysł Aleksandra Heimana-Jareckiego z 1924 roku

Ogród powstał w 1924 roku z inicjatywy przedsiębiorcy i senatora Aleksandra Heimana-Jareckiego. Przy jego urządzaniu współpracowali ogrodnicy E. Ciszkiewicz, kierujący miejskimi plantacjami, oraz Z. Hellwig. Projekt przewidywał niewielką reprezentacyjną rezydencję wraz z regularnym ogrodem wzorowanym na francuskiej sztuce ogrodowej. Pałac miał stanąć w północnej części dzisiejszego parku, jednak ostatecznie nie powstał. W miejscu planowanej budowli znalazła się później fontanna, a park pozostał samodzielnym dziełem architektury krajobrazu.

Od prywatnego ogrodu do publicznej zieleni Łodzi

Przez pierwsze lata założenie funkcjonowało jako ogród prywatny. W 1938 roku magistrat Łodzi odkupił teren z zamiarem udostępnienia go mieszkańcom. Podczas II wojny światowej park włączono do sąsiadującego kompleksu szpitalnego. Intensywne użytkowanie, ograniczenia wojenne i brak pełnej pielęgnacji spowodowały zniszczenia nasadzeń oraz alejek. Po wojnie stopniowo porządkowano kompozycję, uzupełniano drzewa i krzewy, a w latach dziewięćdziesiątych XX wieku przeprowadzono prace rewaloryzacyjne. Miejsce odzyskało czytelny układ historycznego ogrodu.

Cisy, graby, rabaty i centralna oś ogrodu

Najciekawszym elementem Parku Matejki jest powtarzalność form. Po obu stronach głównego trawnika znajdują się alejki z regularnie przycinanymi cisami, którym towarzyszą szpalery grabów. Otaczają one wnętrze zieleni, ograniczając wpływ miejskiego ruchu. W centralnej części zakładano rabaty różane i sezonowe kompozycje kwiatowe. Północną perspektywę zamyka fontanna, a na obrzeżach rosną swobodniej formowane drzewa i krzewy. Założenie można odczytać niemal jak plan architektoniczny, w którym żywe rośliny pełnią funkcję ścian, rytmicznych akcentów i dekoracji.

Zabytek ogrodowy, a nie park z pradawnym drzewostanem

Wartość Parku Matejki wynika przede wszystkim z zachowanej kompozycji, a nie z występowania wyjątkowo starych drzew. Dokumentacja przyrodnicza wskazuje, że nie ma tu pomników przyrody charakterystycznych dla starszych łódzkich parków. Ochrona konserwatorska dotyczy natomiast historycznego sposobu zagospodarowania. Przyrodnicze znaczenie ogrodu wiąże się z zielenią w zwartej zabudowie Śródmieścia, zaś jego wartość kulturowa – z unikatowym przykładem ogrodowego stylu francuskiego w Łodzi.

Wejścia, spacer i dostępność

Park znajduje się w rejonie skrzyżowania ulic Narutowicza i Matejki, blisko budynków Uniwersytetu Łódzkiego oraz szpitala Barlickiego. Jest ogrodem otoczonym ogrodzeniem i zamykanym na noc; dlatego przed wieczorną wizytą trzeba sprawdzić aktualne godziny udostępniania. Spacer nie wymaga biletu, a na poznanie układu ogrodu wystarcza krótka wizyta. Warto zwrócić uwagę na główną oś widokową, fontannę, rytm strzyżonych cisów i grabów oraz różnicę między regularnym wnętrzem a bardziej swobodnymi nasadzeniami na obrzeżach.