Park Helenów w Łodzi – historyczny ogród Anstadtów

Park Helenów – dawny ogród łódzkich przemysłowców

Park Helenów leży w rejonie ulic Północnej, Źródłowej i Smugowej na Bałutach. Jest jednym z historycznych parków Łodzi, a jego dzieje pokazują przemianę prywatnych terenów fabrykanckich w publiczną przestrzeń miejską. Na około dwunastu hektarach zachowała się kompozycja zieleni, układ alejek i zbiorniki wodne. Dzisiejszy spokojniejszy charakter ogrodu kontrastuje z jego XIX-wieczną sławą miejsca pokazów, zabaw, sportu i spotkań łódzkiej elity.

Rodzina Anstadtów i narodziny Helenowa

Teren w dolinie Łódki pozostawał w rękach rodziny Anstadtów, związanej z łódzkim przemysłem browarniczym. Pomysł przekształcenia podmokłych gruntów w okazały ogród rozwijano w drugiej połowie XIX wieku, a synowie Karola Anstadta prowadzili dalsze prace po jego śmierci. W dokumentacji historycznej pojawia się pozwolenie na urządzenie parku z 1881 roku. Nazwa Helenów nawiązuje do Heleny, żony Ludwika Anstadta. Przed otwarciem teren wymagał znacznych prac ziemnych, ukształtowania wód i wprowadzenia ozdobnej roślinności.

Wielkie otwarcie w styczniu 1885 roku

Park udostępniono publiczności w styczniu 1885 roku podczas imprezy charytatywnej na rzecz Łódzkiego Chrześcijańskiego Towarzystwa Dobroczynności. Wejście było płatne, a korzystanie z jego atrakcji przez długi czas wiązało się z wydatkami, na które nie mogli sobie pozwolić wszyscy mieszkańcy. Ogród stał się miejscem spotkań przemysłowców i zamożnego mieszczaństwa. Organizowano koncerty, zabawy plenerowe, pokazy ogni sztucznych oraz wydarzenia sportowe. W programie znajdowały się także atrakcje, które dzisiaj trudno kojarzyć ze zwykłym parkiem dzielnicowym.

Co można było zobaczyć w dawnym Helenowie?

Na przełomie XIX i XX wieku znajdowały się tu stawy z przystanią, kaskada, fontanna, ozdobne tarasy, aleje różane, altany, muszla koncertowa, urządzenia sportowe i niewielki zwierzyniec. Historyczne opisy wspominają także o wieży widokowej oraz torze kolarskim. Elementy te nie przetrwały w komplecie, a ich dawna obecność nie oznacza, że są dziś dostępne dla odwiedzających. Warto jednak pamiętać o tej różnorodności, bo Helenów był niegdyś nowoczesnym przedsiębiorstwem rozrywkowym, a nie tylko ogrodem spacerowym.

Od wojen do parku miejskiego

Podczas I wojny światowej ogród ucierpiał, a jego prestiżowa funkcja osłabła. W okresie międzywojennym podejmowano próby przywrócenia wcześniejszej świetności, jednak obiekt nie odzyskał całkowicie dawnej pozycji. Po II wojnie światowej, w 1946 roku, park przeszedł na własność miasta i został udostępniony bez opłat. Nosił przez pewien czas nazwę Parku 19 Stycznia. Kolejne dekady przyniosły zmiany układu, remonty, nasadzenia i dostosowanie przestrzeni do codziennego użytkowania. Historyczny park jest chroniony jako zabytek.

Helenów dzisiaj – adres i spacer po Bałutach

Park można znaleźć od strony ul. Północnej, w pobliżu ulic Źródłowej i Smugowej. Jest publiczną przestrzenią zieloną, a nie atrakcją biletowaną. Spacer warto połączyć z poznawaniem historii dawnej Łodzi przemysłowej i zachowanej architektury okolic. Alejki, drzewa i woda stanowią główną wartość współczesnego Helenowa. Po opadach część ścieżek bywa wilgotna, a przy stawach należy zachować ostrożność i nie dokarmiać zwierząt w sposób szkodliwy dla środowiska. Szczegółowe dzieje parku dokumentuje Archiwum Państwowe w Łodzi.