Muzeum Pałac Saski w Kutnie

Muzeum Pałac Saski w Kutnie łączy zabytkowy pałac podróżny Augusta III z nowoczesnym kompleksem muzealnym poświęconym historii Kutna i regionu kutnowskiego. Najstarszą częścią zespołu jest pałac wzniesiony w 1750 roku na polecenie króla Augusta III Wettina, po zmianie trasy królewskiego traktu łączącego Drezno z Warszawą przez Poznań i Kutno. Obiekt zaprojektował i budował kapitan Johan Martin Walter. Pałac służył dworowi jako miejsce postoju i odpoczynku podczas podróży między Saksonią a Rzecząpospolitą, dlatego pozostaje materialnym świadectwem epoki unii polsko-saskiej. Z kutnowskim pałacem wiąże się także epizod pobytu Napoleona Bonaparte w mieście podczas odwrotu z Rosji w grudniu 1812 roku.

Po śmierci Augusta III budynek przechodził w ręce kolejnych właścicieli i był wielokrotnie przekształcany. Z czasem utracił reprezentacyjny charakter, pełniąc funkcje mieszkalne, handlowe i usługowe. Po II wojnie światowej objęto go ochroną konserwatorską, a w 1967 roku wpisano do rejestru zabytków. Szczególnie trudnym momentem był pożar z 19 stycznia 2003 roku, który zniszczył zachodnie i część południowego skrzydła. Odbudowę poprzedziło wieloletnie porządkowanie spraw własnościowych, badania archeologiczne i architektoniczne oraz prace dokumentacyjne. W 2011 roku Miasto Kutno stało się właścicielem całego obiektu, co otworzyło drogę do pełnej rewaloryzacji.

Największa współczesna inwestycja została zrealizowana w latach 2019–2022. Prace obejmowały remont, przebudowę, rozbudowę i częściową odbudowę pałacu, remont dawnego ratusza oraz budowę pawilonu ekspozycyjnego i łączników spinających poszczególne części kompleksu. Wartość robót budowlanych wyniosła około 35,9 mln zł. W styczniu 2023 roku ukończony zespół przekazano Muzeum Regionalnemu w Kutnie, które w lipcu tego samego roku przyjęło nazwę Muzeum Pałac Saski w Kutnie. Oficjalne otwarcie odbyło się 6 września 2023 roku, a regularne zwiedzanie kompleksu rozpoczęło się 19 września.

Dzisiejsze muzeum nie ogranicza się do historii samego pałacu. Stałe i czasowe ekspozycje opowiadają m.in. o dziedzictwie Augusta III i czasach saskich, dziejach Kutna, rozwoju kolei oraz historii 37. Pułku Piechoty. Instytucja kontynuuje również wcześniejszą działalność badawczą, edukacyjną i wystawienniczą muzeum regionalnego, dokumentując archeologię, historię, sztukę, etnografię i wojskowość regionu kutnowskiego. Kompleks jest miejscem lekcji i warsztatów muzealnych, spotkań, koncertów, rekonstrukcji oraz wydarzeń historycznych. Zwiedzanie ekspozycji odbywa się z przewodnikiem o pełnych godzinach i trwa około 100 minut.

Odbudowa Pałacu Saskiego przywróciła centrum Kutna ważny zabytek przedrozbiorowej architektury i stworzyła rozbudowaną przestrzeń muzealną dla północnej części województwa łódzkiego. Stała ekspozycja została wyróżniona Nagrodą Jury w kategorii „Wystawa” w konkursie Wydarzenie Historyczne Roku 2023, a w 2024 roku kompleks otrzymał certyfikat „Turystyczne Odkrycie Roku 2024” w regionalnym konkursie na Najlepszy Produkt Turystyczny Województwa Łódzkiego. Dziś Pałac Saski pełni jednocześnie rolę zabytku, muzeum i przestrzeni wydarzeń, przypominając o dawnych związkach Kutna z europejskimi trasami królewskimi i o późniejszej historii miasta.